Bebegipa Mondoliko Sandiani

CONTENTS

BAK 1

 SANDIANI

            Da·alo a·gilsako bebegipa mondoli dongkuengama? Dongengode uko maidake u·igen?

Pilak mondolioni gisiko nange toromni gimin sandianio ian nangchongmotbatgipa ong·a aro jajaatani ong·batgipaba ong·a. Pilakchinin ianade ango aganchakani donga ingipa ku·rangrang sokbaaigen. Toromrang aro dolrangni an·tangtangni agananiko ong·a ine kange ra·ania, badiaba Sastroo seaniko uamangni ong·nika gita pe·e agananisan ong·aia.  

            Kristianrangni gisepo uamangko ra·gope nion, adha Kristianrangde an·tangtangni ra·enggipa toromkon kakketgipa torom ine chanchia, maina uamangko dilgiparangni agan-skianirangkon uamang bebera·aiaha aro dingtang kakketgipa mondoli dongengkuama uko sandie ninaba gisiko nangjaha. Mitam Kristianranga “kakketbatgipa” mondoliko maichi u·igen, Sastroo maiko sea donga uko sandina skaniba dongkua.  

            Iano mingsa nangchongmotgipako u·ie ra·na nanggen je, darang mondolikoba nambata ine sakkiko man·jawa, maina ua mondolini manderangko niode, uamangba ramram manderangsa, uamango pap gri ine inna man·jawa. Manderangde manderangan ong·aia, aro pilak mandean apsan bilgrigiparang ong·tokaia. Indioba, Kristian sakantian apsan Isolni bilko man·e ua namgija dakbewalrangni aro bilgrianirangni kosako chena man·a. Je mondolini manderangba an·tangtangko rongtale dongna joton ka·anirang dongkuenga. Gom mi aro maran brine dongkuaigen, aro darang mondolini manderangkoba chu·gimik chu·sokgipa manderang ine aganna man·kujawa. Indiba sing·ani dongkua: Sastrooniko tosusae nie Sastroo mesokani gita ja·rikbatgipa mondoliko u·iani donggenma? Mondolini bimungchin, badia kakketgipa mondoli uko u·ina man·aia ine mitam manderang chanchia. Bimungarichide kakketgipa mondoliko u·iani ong·jawa, maina mondolini bimung aro uano donggipa toromni manderang mondolini bimungni kride melijanaba donga. Kosakgilgil bebera·ania kakket ong·e kakketgipa mondoliko sandianiko bon·ata.  

            Isolni kakketgipa mondoli dongode, An·tangni dingtangmanchagipa mondoliko An·tangni Rongtalgipa Ki·tapo mesoke on·ani dongaigen ine an·ching u·ina man·a. Talataniko on·ania chanchichipe aganani ba rongtalgija agane ku·patianisan ong·aina nangjawa. Uan ramram mandena talate ba mesoke on·na man·gipa ong·na nanggen.  

            Da·o nang·ni poraiangnasigipa nang·ni janggi tanganiko dingtangatgipa ong·gen ine anga nikoba, ia kattaranga angni ong·ja ine aganna nangnika. Jeko na·a porainasienga uko nimrake galainabe. Gisiko Isolo bi·a gnang poraibo, aro maiba skianiko u·ina gisik nang·ko dilode uko ra·chaknaba tarie dongbo. Sastroo maiko sea uko nang·ni chanchiani baksa tosusae nibo. Ian bebe ong·genchimode, Gisik Rongtalgipa nang·ko dilgen, aro katchae na·a uko ra·chakgen. Ian Isolni Kattako poraianio nang·na gital ma·sianirangko on·gen ine anga an·tangde chanchiani dongenga.

            Bebeni gimin sandianiko poraion an·ching Parape·a odhai 12 oniko niatgen. Bang·e poraiangkuna iano seani biap chona, indiba minggni chinrangko ba bebera·anirangko an·ching niataina—ong·e aro u·ina altuae an·ching niatna. Kakketgipa mondolini bilsi hajalsa ritchagnini itihasko an·ching kan·dike segimikosan niataigen, aro aiao inmanpile maikai ian chu·sokaha uko an·ching u·ie ra·gen. Katchinike aganani chu·sokaniko poraina inode angni segipa “The Beast, the Dragon, and the Woman” (Matburing, Drakon aro Me·chik) ingipa angni ki·taponiko nikgen.

 

BAK 2

 

Me·chikara Mondolini Chin Ong·a

 

            Parape·a 12 o nitogipa, salko gangipa me·chik aro uni ma·kringni gimin seaniko nikgen. “Aro dal·gipa chinko salgio nikaha; salko gangipa me·chik, aro uni ja·arangni ka·mao jajong, aro uni skoo aski rongchignini mukut, aro biolo gnangchim” (Parape·a 12:1).

Iano an·ching niksenggipa aro knaronggipa chinko jakkalaniko nika. Niam Gitchamo ba Niam Gitaloba Isolni manderangko me·chikchi toe agana. Chawari ong·e, Ua mondoliko bia ka·a. Paul Korinthini manderangna indine sea, “Rongtalgipa me·tra ine Kristona on·na, anga na·simangko segipa saksanna ku·paka” (2 Korinthirangna 11:2).

            Sastro jol gimikon chinrangko jakkale toe agananiko serikaniko nika. Niam Gitchamo An·tangni manderangko, “nitogipa aro namgipa Zionni demechik,” (Jeremia 6:2) ine Isol toe aganaha. Aro changsataie, “Na·an angni manderang ong·a, ine Zionna aganna man·a gita,” (Isaia 51:16) ine agana. Mondolikoba  Zion minga aro uko Isol nitogipa me·chik baksa toa. Niam Gitchamo, Israelko Isolni seokgimin jat ine chana aro ukon Isol baksa bia ka·gimin ine mesoka.  

            Niam Gitalode Israel jat gimikde Isolni mande ong·jaha, indiba Jihudirang aro Gipin Jatrangko man·gope Kristoko an·tangtangni Jokatgipa dake ra·chakgipa gimikan ong·aiaha.  Uni gimin, Parape·a 12 ni me·chikara Kristoni somoio ong·enggipa mondolini gimin ong·achim. Salko gana inani miksongania ka·saani Gital Ku·monggrikani ong·achim, aro aski rongchigniranga watata sak chignirang ong·achim. Uni ja·a kokimao donggipa jajongara bebegipa Isolni Mes Bi·sani dongao dimelanggipa Gitcham Ku·monggrikani ong·achim.  

            Da·ode kusini bak a·bachengskaaha! Da·ode an·chinga an·chingni Gitel Jisuni chong·motgipa mondoliko oprake ninasiengaha. Iani ja·mano podgipino seaniranga chasongrangni bebeko rongtale mesoknasiengaha. Ua me·chikkoa DA·ALO bano nikgen uko an·chinga u·ina skenga! Ua chong·motgipa mondoliko sulsul ia somoiona sandie nianio katchinike aganani mingsakoba ga·changbatnabe!

            Skanggipa an·chingni nikanio ua me·chika bi·sako an·paknasiengachim. “Aro an·pakani duk ong·e, aro an·pakna saknae ua chrikaha. Aro gipin chinko salgio nikaha aro nibo, sko dotsni grong gong·chikkung gnanggipa dal·gipa drakon gitchakgipa; aro uni skorango kadesil ge·sni. Aro uni ki·me salgini askirangni bak gittamni baksako salanga, aro uarangko a·aona galataha. Aro ua drakon an·paknasienggipa me·chikni mikkango chadengaha, maikai ua an·pakoa ua uni deko minokna man·gen. Aro ua depanteko an·pakaha, me·asako; ua silni gol·dikchi pilak jatko nirikgen. Aro uni deko Isolona aro uni singhasonona rimsekangaha” (Parape·a 12:2-5).

            Ia pilak jatrangko sason ka·nasigipa me·asa bi·sa, salgichi rimangako man·gipara sawachim? Saksa mandesan ia talatanio meliaia—Jisu Kristo. Aro Kristoni atchiao uko so·otna jotton ka·gipa drakonara sawachim? Uan Herod ong·achim, ua Romni sason ka·gipa ong·achim, aro uan bilsi gni aro una komigipa bakgitchakgipa bi·sarangko so·otna hukum on·atgipa ong·achim. Drakonara Satanni chinsa ong·achim, indiba ianode diabolara Romni sason ka·gipa baksa chachap kam ka·engachim, aro Romni bilko jakkale ua Jisuko nisiatna kamko ka·engachim. Iano Rom drakonni kamko ka·ahachim.   

            Herodni ka·namgijagipa hukum on·e so·otataoni Jisua maikai jokahachim? Ia kengniko Joseph aro Mariamna jumango u·iatsomanahachim, aro uamang bakgitchakko rime Egyptona katangahachim. Ja·mano, so·otani hukum bon·ahao uamang Nazarethona re·bapile uano songdongeaha.  

            Diabolni Jisuko uni atchiao so·otna miksonganio chu·sokjahaoba, ua (diabol) an·tangni miksonganiko dontongjaha. Changni changan ua Jisuko so·otatna joton ka·taitaiahachim, aro bon·kamao ua Uko chonnike doke bichal ka·aona sokataha, aro chisolo datkapate gopaona sokatahachim, indiba gitamgipa salo gopram Isolni Depanteko rakkie dongkuna man·jaha. Ua gopramoni ong·katbaaha. Ja·mano Ua An·tangni Pagipaona, salgiona doangaha.  

 

BAK 3

 

Mondoliko  A·rik Sanalani

 

            Jisuko tongtong bobil dakna man·jae, drakonara (Rom) da·ode Jisuko ja·rikgipa mondolikosa a·rik sanalna a·bachengskaaha: “Aro drakon an·tangko a·aona galatako nikoa, ua me·asako an·pakgipa me·chikko a·rikaha” (Parape·a 12:13).

            Ia kattaranga watatarangni somoio bilonge kenbegni ong·bee a·rik sanalaniko bang·gija serikanirangsan ong·aia. Ua somoio skangni gimik sninggipa aro mondoliko dilgiparangan uamangni bebera·anina so·otako man·tokahachim. Ka·namgijagipa songsarek rajarang, chong·motgipa nama kattako ja·rikgiparangko so·otako nie rona uamangko jinmani niram nokrangona rimange uamangko so·otataha aro uamangni siako nikna manderang katchaaha. Matburingrangni uamangko chikako nie rona niram biaprangona uamangko rimbaate matburingrangko chadrape uamangko so·otatahachim.  

            Ruutgijan songsarek Romba popni sasonna bame on·aiaha, aro a·rik sanalani bilakbatroroaha. Popna bamgijagipa manderangko, sandirikite so·otanio, millionni manderang so·otako man·tokaha.  Historyko serikgiparangni hisapa gitade, ia Andalgipa Chasongo mande sak millionsana bate so·otako man·tokaha, maina uamang an·tangtangni Protestant bebera·aniko watgaljahachim.  

            Indiba ia dukni golpoko katchinike agansoaoniko hai an·chinga sandie nina. Parape·a 12:14 o agansoani gitade, ia kakketgipa mondoli bilongbee a·rik sanalaniko chakna nangaha: “Aro ua me·chikna do·reng dal·gipani gangpong ge·gniko on·aha, maikai ua bakraona biaptangona bilangna ama, uano ua, chipuni mikkangoni bilsi sa bilsi gni aro adha bilsina alduako man·a.”

            Chu·gimik gimaatgnioniko jokatna ine kakketgipa Protestantrang Jisuni mondolina on·gimin bebera·aniko ripingna ine Alpine a·bri aro a·kawerangona dongnuna kataha. Iamangni obostako see rakkina gita ki·tap kingsakoba sena nampilgnokchim. Kattade Waldensrang, Huguenotrang, aro Albigensrang, ia ritcha bilsirang a·rik sanalani somoio an·tangtangni bebera·aniko watgalna jechakaha. Isol uamangna dakgrikchakaha, aro basakobade uamangko ja·rikenggipa Romni sipairangko champengna gita mikka balwako ba uamangni re·mikkangao ramako champengna gita ramao ro·ong rurongdapanirangko Isol watataha. Basakobade a·brini chiringara janggitangtangko on·kanggipa kakketgipa manderangni an·chirangchi gitchakatako man·pilachim. Parape·ani katchinike agananio, noksani chinchi bang·gijagipa dongnue dongenggipa dongspa manderangko gimaatsrangna kam ka·ani chusokgijaniko mesoka: “Aro ua chipu ua me·chikko ta·rakao balpakatna ine uni ja·man ja·man chibima gita chiko ku·siktangoniko galataha” (Parape·a 12:15).

            Ia bebegipa mondolia bakrao badita ruute nikatgija dongnuna nangahachim? Katchinike agananio indine parakani donga, uan “bilsi sa, bilsi gni aro adha bilsi.” Mairongpile u·ina neng·ani katta! Ia ong·ronggija kattako talatania maidake ong·a, iara badita ruuta?  Uara basako bon·genchim? Aganchakaniko pod 6 o nika: “aro ua me·chik bakraona katangaha, jeo hajalsa ritcha gni sotdok salna uko uano alduchina Isol una tarisogimin biap gnang.”

            Da·ode obostarang rongtalbana a·bachengengaha. Pod sao, ua me·chik bakrao sal 1,260 na dongaha ine agana aro pod gipino  “bilsi sa, bilsi gni aro adha bilsi” (pod 14) ingipa katta donga. Ia minggni somoi dongiminranga apsan ong·aia. Bilsisa bilsi gni aro adha bilsiko chandimode gimik bilsi gittam adha ong·a. Ia bilsi gittam adhako Sastroo chana gita jasako sal 30 donate hisapode, salrang dakatode uan sal 1,260 ong·a. 

            Katchinikaniko pe·e agananio mingsa niamko iano u·ina nangani dongenga. Sastroo katchinike agananio salsara pangnan bilsisako miksongani ong·achim. Indakgipa niamko  Ezekiel 4:6 o seaniko nika: “Salprakkon bilsisani pal anga nang·na donaha.” Ia kattarangchiba indine sea dongaha: “. . . sal sotbrini kri salprakni pal bilsiprakna” (Chanani 14:34).

            Ka·sapae iako u·ie ra·bo je, iara katchinike agananiko pe·e agananiosan jakkalaigipa katta ong·a, aro iako gipin Sastroni bakrangna jakkalanide ong·skaja. Katchinike agananio somoiko  jakkalani ong·on, salsa ine agangipani ortode bilsisako miksonga. Ian ua me·chikko bakraona dongnuna bilsi 1,260 ko donsoani ong·ahachim.

            An·chingni aganchotani indake ong·gen je, bebegipa mondoli a·gilsako bilsi 1260 ni ja·manna agre ong·kattaina man·jawa. Indakgipa obosta Isolni manderangna ong·bebea dongahama? Torom aro a·songko sason ka·anio aro bebegipa mondolini bebera·ani kosako popni bil baditana ruute baiahachim?  

            Iano gisiko nangatani golpo donga. A.D. 538 bilsio, Emperor Justinian indakgipa niamko on·aha je, Romni mondolian bilakbatgipa mondoli ong·gen. Ka·sne ka·sne ia toromni bilakania a·songko sason ka·ani bil ong·angaha aro bon·kamao rajarangba manderangko sason ka·na skang popni hukumko bi·na nangpilaona sokaha. Ia niam 1798 bilsiona kingking dongangaha, ua bilsio Europe a·songara French Revolutionchi moatako man·ahachim. Ua bobil dake chakatanio, game cha·giparangni gadang chubatgipa manderangni jakchi neng·nikaniko man·mitingo, popko 1798 bilsio rim·gittangaha. Uano popni bilakaniko ra·galaha. Frenchni sorkari, Romo Bishop dongjawaha ine niamko dakahachim. Indake popni sason ka·ani bilsi A. D. 538 o a·bachenggipa tiktak bilsi 1,260 o bon·aha.

 

BAK 4

 

Chong·motgipa Mondolini Minggittam Chinrang

 

            Ian an·chingna nangchongmotgipa chanchina nangaona sokbaataha: KAKKETGIPA MONDOLI 1798 BILSINA SKANG ONG·KATBANA MAN·JAHA. Katchinikani aganani gitade ua mondolia bilsi 1,260 matchotkujaskalde dongnue dongna nangipa ong·ahachim, aro ua “bakra” ni somoia 1798 bilsiosa bon·ahachim. Da·ode an·chingni mikkango mingsa niksengbatgipa chinko oprake on·ani sokbaaha. Ian ong·nikanioni ba chanchichipe aganaoni ong·ja, maina mitam manderangde an·tangtangni ong·nikaniko aganna mingsa Sastroni podkosanmangmang ra·aia. Iade Parape·a ki·tapo katchinike aganao kapgimin somoio ong·a obostani gimin aganani ong·a. Dongnuenggipa me·chikara (mondoliara) popni bilko ra·angjaskalde ong·katbana man·jawachim. Ua katchinike aganania donsogimin bilsi 1798 o ong·aha, aro bebeara bostani ba·rako ganaoni, niksenggijagipa obostaoni rasong chae ong·katbasiengahachim. Da·ode ua me·chik ba mondolia 1798 bilsio ong·katbaani ong·gen ine talatgimin dongaha: “Aro ua drakon ua me·chikko ka·onangbeaha, aro Isolni ge·etaniko rakkigipa, aro Jisuni saki gnanggipa, uni dongpitigipa bitchrirang baksa dakgrikna re·angaha” (Parape·a 12:17).

            Ia podan Sastroo searangni gisepo mingsa nangchongmotgiparangni gisepo mingsa ong·a. Chasong jolgimikna ripinge dongipa watatarangni bebegipa mondoli, bon·kaman salni dongpitigipa mondoliko iano tik onge talatani dongenga. Ianon da·alni bebegipa mondoliko talate on·ani dongenga. Ia namen nangchongmotgipa ong·engani gimin an·ching katta mingantiko aro uarangni chu·gimik ortorangko niatgen. Sastroo bebegipa mondoliko talatgipa pod donggenchimode, ua podara ianon dongnasienga.  

            “ARO UA DRAKON . . .” Ua drakonara sawa? Iani gimin sing·na nangani dongjawa. Parape·a 12:9 o ia drakonko “Diabol, aro Satan, a·gilsak gimikko brangatgipa” ine minga.

“KA·ONANGBEAHA . . .” Iani ortoa maia? Iani ortoa, Satanara namen ka·onangbeaha inani ong·a. Sako ka·onanga? “ME·CHIKKO KA·ONANGBEAHA . . .” Me·chikara sawa? An·ching indake nikbaaha je, ua mondolia watatarangni mondoli, jekon Jisu skiaha, ua mondolio donggiparang ong·achim.  

            “UNI DONGPITIGIPA BITCHRIRANG BAKSA DAKGRIKNA RE·ANGAHA.” Iano katta gitalko nika. DONGPITIGIPA kakketgipa mondolini manderangko Satan dakgriknasienga. Dongpitigipa inani ortoa maia? Ba·ra dol·ani bon·kamgipa bakko dongpitigipa ine agana. Ua ba·rara skanggipa ba·rani bak gitan apsanaia indiba pangnan kan·dikaha ba chonaha.

Ian me·chikni dongpitigipa ingipani gimin an·chingna maiko aganani ong·a? Uan bon·kamani somoio mondolini bon·kamgipa manderang ong·a. Uamanga watatarangni somoio mondolio maiko bebera·a ua apsanko bebera·giparang ong·a. Indiba hai an·chinga poraiangkuna.

            “ISOLNI GE·ETANIKO RAKKIGIPA. . .” Mai ge·etaniko iara aganenga? Ian Isolni jaksitangchi ro·ong dotgnio segipa Niam Mingchikkung ong·a. Niam Mingchikkungranga Isolni cholonko mesokgipa ong·a, aro Uni ong·atgiminrangna An·tangni skaniko mesokgipa ong·a, aro bebe ong·e olakianiko am·a.

            Iano an·chinga chong·motgipa mondolini gnigipa chinko nikenga. Ua mondolia 1798 bilsiosan ong·katbaaija, indiba Isolni Kattani bilo, ua mondolia Isolni Niam Mingchikkung GIMIKKON manigenchim.  

            Da·ode an·chinga hai ia namgipa podko poraichotna. “JISUNI SAKI GNANGGIPA” Iano chong·motgipa dongpitigipa mondolini gun minggipinko mesoka. Ia mondolia 1798 bilsini ja·mano ong·katbaaiasan aro Niam Mingchikkung gimikkosan maniaijawa, indiba uamango Jisuni sakiba dongachim. Indiba Jisuni sakia maia? Ia kattako jakkalronganiko knaja, aro iako u·inade mandeni gisik gnangbate sandianiko nangenga.

            Sastro an·chingna maikai talate on·a uko name nibo. Ia podo bebeko an·chingna mesoke on·ani dongode, Isolni Kattaan an·chingna pilakkon talate on·ani dongaigen. Talataniko Johanna on·china gita sa·greko salgioniko watonatahachim. “Anga nang·ni aro Jisuni saki gnanggipa nang·ni jongadarangni nokolska ong·gipa; Isolko olakibo; maina Jisuni sakia katchinike aganani gisik ong·a” (Parape·a 19:10).

Ianon dongmanaha! Mamungba jajrengna nanggijan an·chinga segiminoniko u·ina man·enga je, Jisuni sakia KATCHINIKANI GISIK ong·a. Aro ian bon·kamgipa salrangni chong·motgipa mondoli ong·anini chin ong·a!

            Anga nang·o maikoba indine sing·na: Isolni Kattaoniko manderangni bang·a sing·ani donganirangko talatanirangko knae ba nike nang·ni gisikara ding·doataniko on·engachimma? An·chingni somoio dingtangmancha Isolni manderang aro uamangni dingtangmanchagipa nama kattani gimin sandianio an·ching sepangbatroroe sokbaengaha. Aro chinrangko mesokanina an·ching Sastroo pangchakenga. Uarangoni mingsakoba an·ching tol·e ba banaie aganani dongkuja. Bon·kamani salrango Jisuni mondolio indaka chinrangko nangja ine darangba gisiko kakket ong·e aganna man·jawa. Ua dongpitigipa mondolio Sastroo aganani gita ia gadang gittam gunrang ba chinrang donggen:

  1. UAN 1798 BILSINI JA·MANOBA ONG·KATBATAIA
  2. PILAK GE·ETANIRANGKO MANIA
  3. KATCHINIKANI GISIK DONGA

            Anga u·ia, an·chingoni saobarangde gittamgipa chinni gimin jajae dongenga. “Katchinikani gisik” aro “Jisuni saki” ni gimin an·ching ma·sikujaenga. Indiba ang baksa dongpakubo, ua talataniko an·ching ruutgijan man·aignok.

 

BAK 5

 

Mingbri  Mesokgipa Cholon

 

            Da·o anga nangchongmotgipa chinrangko an·chingni sandianio brigipako mesokna skenga. Ia mondolian dongpitigipa, itihaso bon·kamgipa baigipa ong·a ine an·chinga nikaha. Jisuni re·bana skang ua mondoli Isolni bon·kamgipa nama katako skiprakgipa ong·genchim.  A·gilsakni bon·kamani somoio skiprakatna gita Isolo dingtangmanchagipa katta donga. Ua kattako skiprakchina Isol An·tangni dongpitigipa mondolina on·gen. Ia kattako pilakan ma·sina man·gen ine anga chanchia.

            Isolo indingipa katta dongbebeama, aro ukoa Sastroo rongtale sea dongama? Mandeni jatni bon·kamgipa chasongo dingtangmancha nama kattako skiprakatani donggen ine Jisuba agana. Uni kattarangko knatimbo: “Aro darang jatnan saki ong·china songnokni ia nama kattako a·gimiko aganprakgen; aro unon chon·kamani ong·gen” (Mati 24:14).

            Kristoni re·baana skang, bon·kamgipa chinara “songnokni nama kattako” skiprakanian ong·a. Uni ja·mano somoi bon·gnok. Da·ode angni aganna nangako name knatimbo. Kristoni kattarangni chu·sokaniko Johan Parape·gipa mikjumango nikbebeaha. Ua indine seaha,“Aro anga salgini jatchio bilangenggipa sakgipin sa·greko nikaha, ua a·ao donggiparangna, aro pilak jat, aro ma·chong aro ku·sik aro mandena aganprakna, jringjrotna nama kattako man·e, gam·bee indine aganaha,  . . .” (Parape·a 14:6, 7).

            Nama kattako skiprakanio maidakgipa kattarang dongachim uko iani ja·mano segipa podrango name talata. Uni ja·mano Johan rang·sanan indine aganaha, “Aro anga nikaha, aro nibo, aram gipok; ua aramo asonggipa mandeni  depante saksa gitachim aro uni skoo sonani mukut, aro uni jako matgipa atchili. Aro aramo asonggipa an·tangni atchiliko a·ao galahaoa a·a raako man·aha” (Parape·a 14:14-16).

            Na·a u·irikengama? Bon·kamani somoiara ia “nama katta” a·gilsakni pilak jatrangona sokangani ja·man tapan ong·gnok. Ia apsan kattakon Jisuba indine aganaha, “ia nama kattako a·gimiko aganprakgen . . . aro unon chon·kamani ong·gen.”

            Ia katta nang·na jedakeba ong·china, indiba iara mandeni nachikolchi knaarangni gisepo dakna nangbatgipa kam ong·enga. Johan aro Jisu sakgnian indine sakki on·a je, ia kam matchotahaon, Kristoni rasongni songnok sokbaskagnok.

            Bon·kamgipa mikrakatanio maidakgipa kattarangdonggenchim uko an·chinga u·ina man·genchimma? Darangba kenchakani grian u·ichina Johan uko agane on·manaha. “Isolna kenbo aro una rasongko on·bo, maina uni bichalni konta sokbaaha” (Parape·a 14:7). Iako u·ie ra·bo je, Isolni bon·kamgipa mikrakatanio bichal ka·ania a·bachengengaha ine ong·achim. “SOKBAAHA,” ine ina, “sokbagen” inja. A·gilsakni pilak jatrangna Jisuni re·bana skang bichal dongengaha ine skiprakaniko an·ching mikrake knatimsona nanga.  

            Skanggipa sa·greni minggipin kattara ian ong·a: “Aro salgiko aro a·ako aro sagalko aro chirangni chimikko dakgipako olakibo” (Parape·a 14:7). Iako knarongachimma? Knana nanga maina iako Niam Mingchikkungoni brigipa ge·etanion sea donga aro a·gilsak bon·na skang a·gilsak gimikona “nama kattako” skiprakanio iakoba man·chapatna nanggipa ong·genchim.  

            Isolko Ong·atgipa ine maikai an·chinga olakigen? Iana aganchakanikode Niam Mingchikkungni jatchion Isol An·tang jaktangchi indine semanaha: “Maina sal doko Jihova salgi, aro a·ako, sagalko, aro uarango donggipa pilakkon dakaha, aro snigipa salo ua neng·takaha; uni gimin Jihova neng·takani salko patiaha aro uko rongtalataha” (Re·ongkata 20:11).

            Bebegipa olakiania Isolni Ong·atani bilko ra·chakanisa ong·a, aro Neng·takani salan Uan pilakko ong·atgipa ine sakkiko on·ani ong·achim. Changni chang Sastro jolgimikan Isol An·tangko olakianiko am·a, MAINA Uan pilakkon ong·atgipa ong·achim. “Chingni Gitel aro Isol, na·an rasongko, aro mandera·ako aro bilko ra·na krara; MAINA NA·AN PILAKKON DAKAHA” (Parape·a 4:11).

            Tol·gipa isolrangde ong·atna man·jani gimin changni chang Isol uamangko ra·bia.  “Salgirang aro a·ako dakgijagipa isolrang iarang a·aoni aro ia salgirangoni gimagen. Ua an·tangni bilchi a·ako dakaha, ua an·tangni gisik gnanganichi a·gilsakko mangrakataha” (Jeremia 10: 11, 12).“Jihova a·ako bimang dake uko dakgipa Isol, uko mangrakate uko magna ong·china ong·atgija … bimang dakgipa indine agana, Anga Jihova ong·a, aro sakgipin dongja” (Isaia 45:18).

            Neng·takani salkoara Isolan ong·ataha, uan olakianiko man·na kragipa Isolni bil gnanganiko gisik ra·atani chin ong·achim, aro Uasan olakianiko man·na kragipa ong·aiachim.  Neng·takani salko u·iatani gita ua antiprako sal sniko donmanahachim. Unode a·gisakni manderanga basako Isolko olakina salko ra·na nanga uko pa·sikani grian u·ina man·aignokchim. Indake skanggipa sa·greni kattara pilak mandeko “salgiko aro a·ako aro sagalko aro chirangni chimikko dakgipako olakibo” ine ge·etaniko—Neng·takani sal chong·motko ra·e olakina man·gnokchim.

            Gnigipa aro gittamgipa sa·grerangni kattarangko kan·dike indine agangopna man·gen: “Ga·akaha, ga·akaha, dal·gipa Babylon . . . Saoba ua matburingko aro uni bimangko olakiode, aro uni mikkingo ba an·tangni jako uni chinko ra·ode, uaba uni ka·onangani ringchakanio bringija tarisogimin Isolni ka·onangani draka bitchiko ringgen” (Parape·a 14:8-10). Bang·a manderangni chanchiaoni bikpile, ia ramram ma·sina amgipa matburingni chinko ka·donge skiprakaniara Isolni songnokni nama kattani bak ong·a. Matburingni chinkoba a·gimikni pilak mande, jat aro ma·chongrangna mikrakate on·gen. UNON CHON·KAMANI SOKBAGNOK!

            Ia minggittamrang baksana da·ode an·china brigipa chi ba cholonona sokbaskaaha. Bon·kamani salrango bebegipa dongpitigipa mondolide Isolni mikrakataniko a·gilsakni pilak manderangna parake on·na nanggnok. Ua kattarangonia iarang ong·a: (a) bichalni konta sokbaaha, (b) chong·motgipa Neng·takani salo olakiani, (c) gisikni Babylonni ga·akani, aro (d) matburingni chin.

            Ia poraianian bebegipa toromko sandie nianio chong·motgipa ong·a mesokanirang ong·a:  

  1. BILSI 1798 JA·MANO JRIP DONGANI JA·MANO NAKATBATAIGIPA
    2. ISOLNI PILAK GE·ETANIRANGKO MANIGIPA
  2. KATCHINIKANI GISIK DONGA
  3. SA·GRE SAKGITTAMNI KATTARANGKO (Parape·a 14) A·GIMIKO

SKIPRAKGIPA

 

Name chanchigipa mande jerangko an·ching nikbaaha uarangko ong·nikjawachimma?  A·gilsakni pilak donnugimin toromni u·ina nanggnirangko ona an·chingni jako da·o chabi donga. Pilak mikkangchi ong·gnirangko u·ischina ine u·iataniko Isol Parape·ani kitapo donsomanaha. On·sogimin chinrangko niate nitokbo. Iarangde Isolni kattarangsa, angni ong·ja. Isolni Gisikchi on·sogimin kattarangkosan anga mesoke on·aienga. Da·alni kakketgipa mondolini gimin uano maiko agana?

            Skanggipa, ua sichipahaoni 1798 bilsina skang chakattaina man·jaha, maina una skang pilak mingsinggipa toromrangkon gimaattokahachim.  Ua 1798 bilsina skangan dongsotokmanahachim. Gnigipa, ua mondolia Isolni pilak ge·etanirangko manigipa ong·na nanga. A·bachengao nimrakataiode, badia mondolio bebegipa ong·a uko sandianio ia talatanikode nangchongmotgipa ong·a ine nikkuja. Beben pilak mondolirangan Isolni ge·etanirangko manina nanga inede skia, indiba—manibebeama? Ong·chongmotade, bang·gija toromrangsan Isolni ge·etanirangko chu·gimik manigiparangde dongaia. Iarangoni bang·batan snigipa sal Neng·takani salkode manija ineba ku·rachakgiparangba donga. Isolni Neng·takani salni palo uamang antini skanggipa salkosa maniskaa.  

 

BAK 6

Bang·bata Mondolirangan  Sastroni Gita Dake Nianio Chu·soktokja

 

            Ong·ronggija dake nikjama? Isol jaktangchi indine seaha, “Snigipa sal Jihova nang·ni Isolna neng·takani ong·a, uno na·a mamung kamkoba ka·nabe” (Re·ongkata 20:10). Mai salko Isol neng·takani sal dake chanchina agana uko u·ina darangoba jajaani dongna nangjaha. Pilak skiprakgiparangan aro pilak mondolirangan Sonibar salan antini snigipa sal inede ku·rachaka. Indiba bang·bata manderangan Isolni ge·etaniko parake pe·e, Uni on·gipa salko manigija kamko ka·tokenga.

            Isolko olakiani salni biapo uamang gipin salkosa donjitskaaha—uan antini skanggipa sal ong·a. Ian Isolni ge·etgipani palo dongimin sal ong·a.

            Isolni niamko u·itelenba uko pe·e, uamang an·tangangko maikai ong·ako dakenga ine aganna man·a? Jedake niatoba obostakode aiao inmane nikatenga! Bang·a mondolirangan Ge·eta Mingchikkungko Moseni niamsa, aro uko chisolon gimaataha ine skia! Mitam manderanga indine agana je, NENG·TAKANI SAL na agre, Niam Gitalode Isolni pilak Ge·etanirangko manina nangengkua. Ia minggnian brigipa Ge·etani, jean Isolni Dakgipa Rugipa aro piokgipa ong·ani chin ong·achim, uarangko jegalani aro chonnikani ong·aha.

Bebegipa mondolide Isolni ge·etanirang pilakkon manianichin dingtange mesokgipa ong·gen ine an·ching nikaha. Iako chin dake ra·bo: Dongpitigipa mondolide Sastroo rongtale skianiode, mingsku ge·etanirangko manian baksanaba Nengtakani salko (Sabbath) ko manigipa ong·na nanggen. Skanggipa dake nianio bang·arangan pass ka·achim, indiba gnigipa dake nianio uamanga pel ong·toka.   

            Da·ode an·chinga gittamgipa katchinike agangipaona re·baskana. Bon·kamgipa dongpitigipa mondolia katchinike aganani gisikko mesokani dongna nanggen. Iani ortoa maia? Ia chinan an·chingni listonide nangchongmotgipa bak ong·a. Ian katchinikani gimin skiprakani ba uko u·ie ra·aninade bata ine an·ching nikgen.  

            Bon·kame, ia dingtangmanchagipa mondolia dingtangmanchagipa nama kattako a·gimiko aganprakgipa ong·na nanggen, uaranga—bichal a·bachengaha, snigipa salan nengtakani sal ong·a, Babylon ga·akaha, aro matburingni chinni gimin mikrakataniko on·gipa ong·na nanggen.  

            Da·ororoni mondolio bang·arangan an·chingni list donaoni meligiparang ong·toknaba donga, indiba mondolirangni gimin bang·bate aganna skang, gittamgipa bakona hai re·piltaina, maina iako name talata dongkuja.  

 

BAK 7

 

Katchinikani Gisik

 

            Isolni gisik on·anichi, Johan indine parakaha je, dongpitigipa mondolio “Jisuni saki” donggen. Iani ortoko ma·sina man·ja gita nikani gimin, uko Johan ja·mano nambate agantaiaha. Ua indine aganaha,“Jisuni sakia katchinike aganani gisik ong·a” (Parape·a 19:10).

            Ia kattaranga an·chingko ong·gipa ramako dilani ong·enga, indiba Johanni “katchinikani gisik” ine agangipa kattara maiko miksonga uko sandiskana. Ua jeba ong·china, indiba uan Isoloni ong·na nanggen, maina uan ia bon·kamgipa salrango Isolni bebegipa mondoliko mesokgipa mingsa chin ong·genchim.  

            Sea kattarangko name niaton noksako an·ching u·iatna man·a. Sa·gre Johanna mikkang pa·aha, aro Johan uko mandera·bee olakina a·ao ga·akahachim, indiba parape·gipa una indine aganaha, “Mikrakbo, da·dak, anga nang·ni, aro Jisuni saki gnanggipa nang·ni jongadarangni nokolska ong·gipa; Isolko olakibo; maina Jisuni sakia katchinike aganani gisik ong·a” (Parape·a 19:10).

            Ia podo, Jisuni saki donggipako ba katchinikani gisik donggipako maikai talata uko u·ie ra·bo. Jisuni sakia Johanni “jongada’ ong·giparangonisa ong·genchim. Johanni jongadarangonia sawa ong·genchim uko hai u·iataniko niangkuna. Isolni Katta an·chingko u·iatgija donjawa. Parape·a 22:8, 9 o Johan on·tisa talataniko on·dape ua apsan kattarangko indine agantaia. “Aro anga Johan iarangko knagipa aro nikgipa. Aro knaoa aro nikoa, anga iarangko angna mesokgipa sa·greni mikkango olakina ga·akaha. Aro ua angna aganaha, Mikrakbo, da·dak; anga nang·ni aro nang·ni jongada katchinikgiparangni, aro ia ki·tapni katarangko rakigiparangni, nokolska ong·a; Isolko olakibo.” Johanni jongadarangonian katchinikgiparang ong·achim, aro uamangni giseponin katchinikani gisik donggenchim.  

            Da·ode u·igijaniko u·iatani rang·sanan an·chingona sokbaaha. Katchinikani gisik donggiparanga uamangni gisepo katchinikgiparangan ong·genchim. Katchinikaniko u·ie uko skiprakanikon “katchinikani gisik” mingaiode da·ororoni bang·a skiprakgiparangan katchinikani gisik ong·aigenchim, indiba Sastro iani giminba namen rongtalbee aganani dongtaia. Ua mande katchinike aganna man·gipa ong·na nanggenchim, ba mikkangchi ong·gniko agansona man·gipa ong·na nanggenchim. Minggipin kattarangchi aganode, uni kattarangsa katchinikani gisik ong·genchim. Iakode katchinikgiparangsan dakna man·aigen.

            Ia kattako watata Paul mangrakate agana. “Maina pilakon, chong·motan pilak kata aro pilak u·ianio, uo na·simangko gam gnangataha; jekai na·simango Kristoni sakiko (katchinikani gisikko) mangrakataha: Indake na·simang chingni Gitel Jisu Kristoni parape·ako nisengsoengon, mamung ka·sae on·anio sokgija ong·ja” (1 Korinthirangna 1:5-7).

            Iano Jisuni sakiko ba katchinikani gisikko man·anikoa “ka·sae on·ani” ine mingskaa. Iano miksongani bilakgipa donga je ua katchinikani kattaranga Jisuni re·bapilgnina tarisoatani kattarang ong·genchim.  

            Gisikni dilaniko man·e Paulni seanirangoniko nie an·ching an·chingni sandigipaona re·bapilna. “Katchinikani gisik” ingipani gimin an·ching jajaani dongjaha. Niam Gitalni ki·taprango katchinikani gisikko man·chape Gisikni on·anirangko man·giparang bang·en donga. Basako aro maikai ia on·anirangkoa man·a uko Paul Ephesusrangna seanio agana: “Ua kosakchi gakatenba ua rim·gitangako rim·aha, aro manderangna on·anirangko on·aha” (Ephesusrangna 4:8).

            Iani gimin bang·e taldapataniko nangjawa. Jisuni salgichi doangani somoio Ua manderangna dingtangmancha “on·anirang” ba changa sapanirangko a·gilsakni manderangna on·angahachim. Uarangoni mitamrangko minge seaniba donga: “Aro mitama watatarang, mitama katchinikgiparang, mitama nama kattako aganprakgiparang, mitama nitimgiparang, aro skigiparang ong·china on·aha” (Ephesusrangna 4:12).

            Mai miksonganio Jisuara ia kragipa gisikni on·anirangkoa mondolina on·ahachim? “Chu·sokatna, dangdike on·ani kamna, Kristoni be·enko rikna” (Ephesusrangna 4:11). Bebera·giparangko rikna aro mondoliko bilakatna iarangko nangachim. Ia gisikni on·anirangan Kristoni be·enni dilgiparangko aro memborrangko skie on·anina nangachim.  

            Ia on·anirangkoa baditana ruute mondolina nanggenchim uko pod gipino agana. “Isolni Depanteko bebera·ani aro an·ching pilakan bebera·anio apsan ong·kujaskalna, aro Kristosrak ong·atkujaskalna (an·ching Gisikni on·anirangko nangkua)” [(Ephesusrangna 4:13) kattatango dongimin)].

            Agana kattarangko name ma·sina inode, ia kattarangan miksonganiko name talatgiparang ong·aia. Mondolina je on·anirangko Kristo on·aha, uaranga somoini bon·ona kingking donganggipa ong·genchim. Uarangan mondoliko chu·gimik Kristoni nangnika gita  chu·sokatna dakchakanirang ong·genchim.

            Iani ja·mano namgipa sing·aniko sing·na kraama? Ia on·anirangko sawarang man·tokenga? A·gilsak bon·kujana kingking Gitel An·tangni mondoolio ia on·anirangko nangnikode da·ororo an·chingni gisepo uarangko nikna nanggenchim. Banoba dongama hai sandie nina. Mondolirango an·ching skigiparangko nikengama? Aganchakanide Oe, ine ong·gen. Pamongrang aro Sastro skigiparangkoa?

Indakgipa dilgiparang pilak mondolirangon dongtoka. Watatarangni gimin an·chinga maiko agangen? Watatarang inode uamangara “missionaryrang,” ong·a (ian Greek ku·sikoni ong·kata, jeni ortoan “watatako man·gipa” ine ong·a), u·igimin, ia kamba pilak mondolirangon donga ine an·ching nikna man·gen, uni gimin ia dingtangmancha on·aniba pilak mondolirangon dongtoka.  

            Da·on dipetde pilakan namengkua. Indiba an·chingo mingsa sing·ani dongengkua—katchinikgiparang ingipani bidingoa? Bang·bata mondolirangonikon iana name aganchakaniko knakuja. Darang mondoliba an·tangtangni mondolio katchinikgipa donga ine aganna man·kuja.  

            Indiba maina? Pilak on·anirangan nangchongmotgiparang ong·tokode, katchinikgipa donganiba maina nangchongmotgipa ong·na man·jawa? Skangni mondolioni katchinikgipa dongna nangania nangchongmotgipa ong·achim. Watatarangni ki·tapo seani gitade katchinikgipa dongna nangania nangchongmotgipa ong·achim. “Aro Antioko donggipa mondolio, katchinikgiparang aro skigiparang, Barnabas aro Niger minggipa Symeon, aro Kyreneoni Lukius aro Herod raja baksa aldua man·gipa Manaen aro Saul gnangchim” (Watata 13:1). Iano an·ching minggni on·anirangko man·aniko nika, skigiparang aro katchinikgiparangara, Antiok mondolio dongachim. Unikode Watata 21:9 o indake seaniko an·ching nika, “demechik me·tra sakbri gnangchim, uamang katchinikgipa.” Nokdang ge·sani sakbri me·chikrang Gisikni on·anichi katchinike aganna man·aniko dingtangmanchan chanchiate nibo. Uamango katchinikani gisik dongachim.

 

BAK 8

 

Katchinikgiparang Maina Mondolioni Gimaanga?

  

            Pilak on·anirang watatarangni chasongo aro uni ja·manoba dongangkuaniko an·ching nika, indiba ia Kristianni chasongo bilsi ritcha gni ba ritcha gittamrangna skango maina katchinikgipa an·chingo dongjaha? Gipin on·anirangko an·ching nikengoba katchinikani gisikko man·aniko serikaniko an·ching nikangjaha. Pamong aro dilgiparang dongan baksanaba, mondoli ge·antio maina an·chingo katchinikgiparang dongjaha?

            Bang·a mondolini Kristianrang iani gimin sandiani dongjaha, indiba an·ching iani gimin jrip dongaina man·jawa. Maina dongjaenga uko Isolni Kattao paraken agana aro Isolni Kattako mamung dakdapani gri kakket ong·e aganachim. Bang·bata mondolirangan maina an·tangtangni gisepo katchinikgipa dongjaengoba maina dongja uko sandina maina simsakja ukoba altuaen u·ina man·a.  

            Watatarangni ja·manrangosanmangmang katchinikani gisikko Isolni manderangoniko ra·galaia ong·ja. Ua somoioba Isolde An·tangni manderangko skango gitan mondolikoba dilengkuachim. Niam Gitcham jolgimikon Isol ia minggni cholrangchi—niam aro katchinikgiparangchi manderangko dilengkuachim. Jeremia katchinikgipachi Isol Israelna indine aganaha, “Angni na·simangni mikkango dongimin angni niamo re·rurana, pringni chakate na·simangona angni watatgimin na·simangni knachakgijagipa angni nokolrang katchinikgiparangni kattarangko knatimna na·simang angna knachakjaode, indide ia nokko anga Shiloko gita dakgen, aro ia songjinmako a·gilsakni jatrang sao on·ani dakgen” (Jeremia 26:4-6).

            NIAM aro KATCHINIKGIPARANG! Ia minggni re·dima. Iaranga Sastroo segiminrangsan ong·aija, indiba uaranga Isolni dilani minggni cholrang ong·na man·a. “Angni niamrangko manibo, aro angni katchinikgiparangko knachakbo,” iarangan Isolni nangnikani ong·achim. Rongtalgipa serikanio indake sea donga je, ia Isolni on·gimin cholrangoni mingsako manijaode, minggipin cholkoba ua ra·galgen, maina indakanichi uamang Isolni dilaniko jegalengasachim. Bang·a changrangon Israelni dedrangara Isolni niamoni an·pilaha, unon uamangni giseponiko katchinikgipani kattarangkoba Isol jripatahachim.  

            Jeremia indine seaha, “Uni raja aro pamongrang niam grigipa jatrangni gisepo ong·a, uni katchinikgiparangba Jihovaoni nikaniko man·ja” (Kalimani 2:9). Ezekiel indine aganskaa: “Uamang katchinikgipani nikaniko am·gen, indiba kamalrangoni niam aro me·aparangoni ku·patiani gimagen” (Ezekiel 7:26). Ia apsan niamko gisik seng·gipa mande indine aganaha: “Isolni nikatani grion manderang skatangko dakgipa ong·a, indiba niamko rakigipa uan kusi ong·gipa” (Toe Skiani 29:18).

            Isolni niamko manigijani somoirango, katchinikgiparangko jakkale Jihova manderangko manengataha aro uamangko okampilaha. Ua somoio Jihova uamangna ku·patijaha aro uamangko diljahachim. Uamang niamoni an·pilahaon, Isolni dilgniko uamang gimaatenga ine u·iachim. Isoloni katmitingo Saul indine aganaha, “Jihova angoni chel·angaha, aro katchinikgiparangchiba” (1 Samuel 28:15).

            Iani giminde chu·sokgipa dakmesokani Ezekiel 20:3 o donga. Manderang Isoloniko ku·patianiko am·na re·baahachim. “Mandeni depante, Israelni me·aparangna agane uamangna inbo, Gitel Jihova indine agana, Na·simang ango sing·na re·baama? Angni tanga gita, anga na·simangchi sing·ako man·jawa.” Ia somoio Isolara uamangni sing·aniko maina aganchakjaha? Pod 11-13 rango aganchakaniko on·a: “Aro anga uamangna angni sea niamrangko onaha, aro angni bichalrangko uamangna u·iataha, jerangko mande dakode, uarango tanggen. Aroba uamangko rongtalatgipa anga Jihovaan ong·a ine uamang u·ichina ine, angni aro uamangni gisepo chin ong·china anga uamangna an·tangni neng·takani salrangko on·aba on·aha. Indiba Israelni ma·chong bakrao angna bamgija dakaha; uamang angni sea niamrango re·rurajaha, aro uamang angni bichalrangko jechakaha, jerangko mande dakode uarango ua tanggen; aro uamang angni neng·takani salrangko marang nangatbeaha. Unon uamangko kamchina anga bakrao uamangni kosakona an·tangni ka·a gapako pakdapgen ine anga aganaha.”

Isol uamangni sing·anina maina aganchakjaha uni a·selko an·ching u·ia, a·selde uamanga Isolni niamko watgalaha aro neng·takani salrangko manijahachim. Uan brigipa niamko pe·ani ong·achim. Ianan Isol uamangko ka·onangbatahachim.  

            Da·ode, Niam Gitalni somoio maina katchinikgiparang gimaangaha uni gimin an·ching niatskana. Bilsi ritchagni ba ritchagittamni ja·mano katchinikgiparang gimaangtokahachim. Katchinikaniko on·ani mondolioni gimaangani somoio Isolni niamko maniania maikai ong·angskaahachim? Ua somoini itihaso indake serikani donga je, Neng·takani salko uamang rakkijaha, maina uni palo uamang songsarekni sal donanikosa manibaskaahachim. Songsarekni olakiani salko uamangni ra·gatbaanian chong·motgipa snigipa neng·takani salko jegalani aro gimaatangani ong·skaahachim. Indake dakengahaon, skangni somoio manderangni Isolni rongtalgipa niamoni an·pilon Ua maiko dakaha uandake apsanan ua somoioba dakaha. Katchinikani gisikni dilaniko Ua ra·pilaha. Katchinikgiparang mondolioni gimaangaha.  

            Da·ode an·chingona manderangni mingsinggipa sing·aniko mikkangchakchakona ra·baaha. Mondolirang niamko name manitaiode aro Neng·takani salko ong·ako manitaiode Isolara mondolina gisikni on·aniko on·taigenchimma? Ian Parape·a odhai 12 o chong·motgipa dongpitigipa mondoliko Isolni talataniona an·chingko rimbataia.  Da·ode skanggipa changna an·chingna pod chi·snio segipani ortoko mesoke on·enga: “Aro ua drakon ua me·chikko ka·onangbeaha, aro Isolni ge·etaniko rakigipa, aro Jisuni saki gnanggipa, aro dongpitigipa bitchrirang baksa dakgrikna re·angaha.”

            Na·a nikama? Niam, jekon manderang ruutbea somoirangna manina simsakjaha, uko mondoli manina a·bachengbaaha. Aro niam baksanaba Jisuni saki,  jean katchinikani gisik ong·achim, uaba mondolio dongaha. Iani gimin chanchiate nibo! Niam aro katchinikgiparang apsan re·chapbataiaha, aro uan Isolni dongpitigipa, watatarangni manibagipa bebegipa toromo ong·achim! Mondolirang gimaangna skangni modolio maikai ong·achim, uarang da·o Isolni dongpitigipa mondoliona sokbataiaha.  

            Gisik ra·bo, dongpitigipara a·bachengo maidakgipa ong·achim, uandake apsan gunrang bon·kamaona kingking apsan ong·angkuna nanggenchim, aro ua dongpitigipara chongipasa ong·aigenchim. Skango watatarang mai bebera·ani dongahachim ua bebera·ani gitan bon·kamani somoirangona bebera·giparang dongtaigen ine ia katchinike agananio parake on·ani donga. Ua apsan Neng·takani sal, jekon watatarang maniaha, ua apsan salko manipiltaiani donggenchim. Je gisikni on·aniko skango man·ahachim, ua apsan gisikni on·aniko man·piltaiani dongtaigenchim. Watatarangni mondolio bebera·anirangkoa popni bilsi 1,260 na sason ka·ani bilsirango gimaattokahachim.  

            Dongpitigipa mondoli ine minggipa mondoli 1798 bilsini ja·mano ong·kattaina nanggenchim. Bang·a chasongrangna manigijagipa chong·motgipa neng·takani sal, jekon Isol a·gilsak salgisakko ong·atani somoio donmanahachim, aro je salkon Jisu a·gilsako dongmitingo maniahachim, ua salkoba maniani dongtaipilgenchim. Ua mondolio chong·motgipa katchinikani gisikko mesokani dongtaigenchim. Ua mondolio gisikni dilani aro patianiko man·e, Parape·a odhai 14 o segipa, Isolni dingtangmanchagipa bon·kamgipa mikrakataniko a·gilsakni pilak a·songrangna aganprakani donggenchim. An·chingni nikbamanaha gita, ia sa·gre sakgitamni nama kattarangara da·oni bichal, neng·takani sal, Babylonni ga·akani  aro matburingni chinni gimin skiprakani ong·genchim.  

            Ia mondoliko Johan minge agananio indingipa kattarangchi agantaia: “Ianon rongtalgiparangni, chong·motan Isolni ge·etako aro Jisuko bebera·ako rakigiparangni chakchika gnang” (Parape·a 14:12). Niamko manigipa ia rongtalgipa manderanga Jisuosan ka·dongchake uamang jeko dakenga uko dakna bilko man·a ine u·ina gualnabe. Na·a uamangko sandie nikahaon, uamang an·tangtangni toromi ong·aniko gaora de·e agananiko knajawa, ba an·tanbgtangni nama kamrangchi jokna jotton ka·ani gimin agananiko knajawa. Pilak manderangni kosako uamang je Jokatgipakon uamang olakia, Una ka·sae Un baksa nangrimaniko na·a nikgen. Uamangni manie janggi tangania Kristoni uamangna on·gimin toromi ong·anio pangchake janggi tangani ong·gen. Isolni namnikaniko man·na joton ka·engani gimin ong·ja, indiba ka·saachi jokataniko man·ahani gimin uamang Isolni ge·etanirangko manigen.

            Ia bebera·na ampilgijagipa Sastroo donsogiparangko dakenggipa mondoli a·gilsako dongama ine nang gisiko chanchiani sokbaengnaba dongaha. Bang·a mondolirangan an·tangtangko bebegipa mondoli ine kange ra·a, indiba uamang Isolni Kattao maiko dakna nanga uko seakode niatja. Je mondolirangan Parape·ani ki·tapo mairangko janapachim, uarang gimikkon daktokenga ingipasa Isolni chong·motgipa mondoli ine chanako man·aigen. Ia pilak Sastroo nangnikanirangko segipa mondoli ge·sa a·gilsako donga ine chanchiate nibo. Ua mondolio donggipa manderang gimikkon toromirang ine na·a nikna ka·dongengama? Ua mondolio donggipa manderangba ramram manderangsan ong·aia, uamangoniba saoba chu·sokgijagipa, bilgrigipa manderangba dongaigen. Tosusae nigrikode, “dongpitigipa” ine bimung man·ani gita, uamang chongipa dolsa ong·aigen. Jisuni aganani gita, bebeni rama apchona, aro “uko nikgipa bang·ja” (Mati 7:14). Changsataie Ua agantaia, “Noani somoio maikai ong·achim, Mandeni Depanteni salrangoba indaken ong·gen” (Luk 17:26). Mande bang·aniko ba mande bang·gijaniko tosusae darangba tol·napanio ga·akna nangja. Chi dubiani somoio mande bang·aoni sak chetsan jokaiaha gita uamang jokataniko man·skagen. Bebekode pangnaba manderang dal·e ra·jaha, aro ia sukni aro man·e cha·anina gisiko nanggipa chasongode namen komisrangkugen. Dongpitigipa mondoliko dal·dalgipa, skatang janggi tangna man·gipa mingsinggipa dolode nikjawa. Jisu indine agana, “Saoba angni ja·man re·bana skode, ua an·tangko jechina, aro an·tang chisolko ripee ang baksa re·bapachina” (Mati 16:24).

            Paulni ku·patiania indake ong·achim: “Uni gimin Gitel agana, Uamangni giseponi re·ongkatbo, aro dingtang ong·bo” (2 Korinthirangna 6:17). Titusna ua indine seataha, “Maina pilak manderangna Isolni jokatani ka·sara parape·aha aro an·chingko skia, maikai an·ching otoromko aro a·gilsakna skarangko jee … ia dongenggipa a·gilsako tanggen … maikai  ua an·chingko pilak namgijaoniko piokna aro nama kamo bimchipgipa, manderangko an·tangna gamtang ong·na rongtalatna man·gen” (Titus 2:11-14).

            Bon·kamgipa salrangni chong·motgipa mondoli aro Jisuko maikai a·gilsakni manderang dakaha, uandaken bon·kamani salrangoba chanako man·aigen, ine ia aro ia baksa apsananggipa Sastroni podrang mesoka. Dongpitigipara dongchenggipani bon·kamgipa bak ong·ani gimin, ian skanggipa mondolini somoio maidake ong·aha uandake apsan ong·aigen ine u·ina man·a. Ua mondoliko bang·bata manderangan chonnikaha, daktegipa ine chanaha,aro bon·kame skanggipa mondoliko maikai a·rik sanalaha aro uni manderang so·otako man·na kraa ine chanaha uandaken apsanan ong·taiaigen. Parape·ani ki·tapo agansoani donga je bon·kamani somoio ua matburing pilak manderangona an·tangni chinko ra·china draani donggen, aro jerangan ra·na jechaka uamangko so·otna raiko on·gen. Na·a haida chanchisoengnaba dongaha je, matburingni chinko jechakgiparanga “Isolni ge·etako aro Jisuko bebera·ako rakigiparang” (Parape·a 14:12) ong·aigen. Minggipin kattarangchi aganode, uan dongpitigipa mondoli ong·a.  

            Changsataie, iakoba u·ie ra·na nanga je, dongpitigipa mondolio donggipa gimikande jokchongmotgen ineba ong·taija. Gipin mondolirango gitan ianoba ramram manderangsan dongaia, indiba uamanga Jisu Kristo baksa jokatani nangrimani dongkamna nanggen. Iaba kakket ong·a je, pilak mondolirangonin jokgipa aro gimagipaba dongaigen. Sakantikon Parape·ani bebeo bichal ka·aniko man·gen, ba u·igiminko maikai mania uno pangchakgen. Dongpitigipa mondolio donggipa manderang dal·gipa seng·aniko man·aha, aro uamangni u·iani kri bichalba donggen. Dake nianio bang·a manderangan chu·sokgipa ong·jawa, maina uamang Kristoni toromi ong·ani namgnio ka·dongchakana bate bebeko an·tangtangni u·ianio pangchakbata. Uni gimin dongpitigipa mondolini manderang ong·oba, gimagiparang bang·kunaba man·a. Seng·aniko bang·e u·ipagijagiparang Jisuko u·iode aro jeko nama ine u·ie uarangko ja·rika, uarango pangchake uamangba jokatanikode man·paaigen.  

            Uarang gimikko u·ie ra·ani ja·mano, an·ching indakeba ku·rachakna nanggen je, Isolni dingtangmanchagipa mondoli donggen, aro uamang dingtangmanchagipa skiprakna nangani katta donga, aro uamangko me·chikni dongpitigipa ine mingako man·gipa donggen. Somoini bon·angachiba uamangko watatarangni mondolio bebera·ani jekai donga ua apsan bebera·anirang donggipa ine nikgen. Uamang Ge·eta Mingchikkungoni gimikkon manigen (Neng·takani salko man·chape), uamango katchinikniko on·ani donganiko nikgen aro uamang Parape·a 14 ko a·gilsak gimikni manderangna aganprakgen.  

 

BAK 9

Badiaba Mondoli Ia Mingbri Dake Niao Chu·sokama?

            Sastroo sea gita ia pilak dakna nanggiparangko dakenggipa mondoli da·o a·gilsako dongengama? Iako sandianio neng·nikaniko man·atna Isolni nangnikani ong·ja. Pilakni u·ina aro poraina man·gipa kattarangchi Isol u·iatna gita dingtangmancha chinrangko on·somanaha.  Ia mingbri on·sogipa chinrangko badia mondoli chu·sokatenga uko sandina neng·ani dongengama? Neng·ani dongchongmotja.  

            Badita mondolirang 1798 bilsini ja·mano ong·katbaaha? Bang·gijasanmangmang. Aro ia bang·gija mondolirangoni badita mondolirang Ge·eta Mingchikkung gimikko, snigipa sal, Neng·takani salko manigiparang ong·toka? Namen bang·gijasan. Uarangko jakni jaksirangchin chanatna man·aigen. Iarangni gisepo badia mondolirang katchinikani gisikko man·toka? Aro bon·kame, badia mondolirang Parape·a 14 ni sa·gre sakgitamni nama kattarangko a·gilsakni pilak jat aro ku·sikrangna aganprakenga?

            Na·a bebera·engbo ra·jaengbo, moe, sandie nianio, mondoli ge·sakosan ia gimik chinrang donggipa ine an·ching nikna man·aigen. Ia somoio, u·ina ske sandimitingo, indakgipa mondoli da·o donggenma ine chanchiani dongkugen. Pilak mondolirangni gisepo, da·ona kingking, dongpitigipa Sastroo agangipako chu·gimik chu·sokatgipa mondoli ge·sasan dongaia.  

            Itihasrango pangchake, ian an·chingni aganchotgipa kataona sokbaaha. Gisikni dilaniko man·e Parape·a 12 ko seanio, mondoliko mikkang nie baseani dongjachim.  Chong·motgipa mondoliko sandina gisiko nanggijagipa mandeba ia Sastroo segipa dongpitigipa mondolini gunrangko sandimanode bon·kamao apsankon ong·nikaniona sokbaaigen. Iano rasong ba gaora dake agananiba dongna nangja. Ia dongnuani katako darang mande aganjaenga, indiba Isolni Kattasa parake on·enga.  

            Mondoliko an·ching mingon uko kena gnangsa mingenga. Saobarangde ia mondoliko dingtang daktegipa dol ine minge mondoli ineba mingna sikja. Indiba an·chingni mikkango, parake on·gipa sakki dongskaa. Saobarangde an·tangtangni ong·nikgijaniko agane ia rasongni bebeko ra·chaknaba sikja.  

            Katchinike agananio, chong·motgipa mondoli ine talatgipa katta ba chinrang donggipa dongpitigipa mondolia ge·sasan dongaia, aro uan Seventh-day Adventist mondolian ong·aia. Ia mondoli 1844 bilsi jolo ong·katbaaha, aro Andalgipa Chasongo gimaatgipa mondolini bebera·anirangko namatpiltaina jotton ka·anirang dongbaaha. Mingsani ja·mano mingsa, Kristoni skianirangko mondolini bebera·anio ja·napatna sandibaahadoli maiarangko dakahachim, uarangko name ja·rikna a·bachengbaaha. Niamni bilakao pangchake chong·motgipa Neng·takani salko manibaahaon, Isol maiko dakna ku·rachakaha, uko Ua chu·sokataha: Dongpitigipa mondolina Ua katchinikani gisikko on·aha. Ua on·anikoa Mrs. Ellen G. Whiteni janggi tangani sro skianirango nikahachim. Ia dambe me·chik, skuloniko bang·gija bida man·aigipa, bilsi sotdokna bate dingtangmancha Isoloniko parape·e aganani kattarangko man·soahachim. Gisikni dilaniko man·e uni seaniranga ki·tap king 70 na bata, aro skia bida bang·giparangba a·gilsakni gita niatoba, uni seanirangoniko jerikitna man·gija, ong·a ine ra·chakaniona sokaia.

            Katchinikaniko on·ania mondolina gamchatbegipa dakchakani ong·omangba, ua an·tangko Rongtalgipa Sastroni bilna “komibatgipa teng·ani” inesa chana. Pilak katchinike seanirang Sastro baksa meliama uko Isolni Katta Sastro baksa test ka·e nina nangani donga. “Niam aro sakichina hai! Ia katta gita uamang aganjaode, beben uamango mamung seng·baa dongja” (Isaia 8:20). Uni seanirang Sastro baksa melijaode, uarangko jegalna nanggenchim, aro tol·gipa ine channa man·genchim, indiba uaranga Sastro baksa melie segiparangsa ong·a. Uarangko mamung dakeba Sastroni bak ine channa nangja. Ua apsan Gisikni dilanichi, uaranga Sastrooniko mamungkoba ra·galja, indiba jeko Sastroo sea uko dal·bate nikatgipa glass gita talbatate on·anisa ong·aia.

Haida pilakna bateba ia dongpitigipa mondolini kam ka·ania, pilak biapon Isolni dakchakanichi Parape·a 14 ni nama kattako—jekon Jisu aro Johan bon·kamgipa nama katta ine ra·a—uko mongsonggipa nama katta ine apsan skipraktoka. Indiba mingsa aiao inmanani dongkuenga! Ua dambegipa mondoli, 1860 bilsio bang·gija manderangsan dongaigipara, manderangni skironggijagipa nama kattako maikai a·gimikchina gipatna man·aha? Indiba ian ong·bebeaha! A·gimikchin ong·nasipile, Seventh-day Adventists mondoli pilak a·songrangonan giproroangtokaha. Aro uamang Parape·a 14 ni kattako, bichalni gimin man·chape, Neng·takani salni gimin skie, aro matburingni chinni gimin mikrakataniko pilak a·songrangon da·onaba niktokengaha.

            Bang·a mondolirangan skanggipa bako meligiparang dongtoknaba donga, aro gnigipa bakoba melikunaba donga; indiba mondoli ge·sasan ua pilak mingbrio chu·gimik chu·soke meligipade dongaia. Mandeni u·ina amao, an·chingko bebeona dilna gita Isol An·tangni ku·rachakaniko chu·sokatmanaha. Uni ja·mano an·ching maiko dakna nanga an·chingosa pangchakaiaha. An·chingko didia gnang maiona dilaha, una an·chinga maikai aganchakgen?  

            Ia bebeko knamano ba u·ie ra·mano darangba basee ra·gija dakna man·jawaha. An·ching uko ong·a u·ie ra·chakna man·a, ba ong·nikgija jegalnaba man·a. An·ching manina basena man·a ba manijana basee ra·na man·a. Indiba mingsade ong·chongmota—na·a jeko aganoba ba basee ra·oba skang gita ong·taijawaha. U·igiminko dakjaoba aro uko gualna joton ka·oba basakobade u·igiminko an·chingni gisikoniko gimaatna jotton ka·oba gimaja. Bebegipa mondolioniko na·a maiko skie ra·aha, uarangko na·a pangnaba gualnade man·jawa. Da·ode na·a Sastro gimiko manderangni u·ina sikbatgipakon ia poraiaoniko skie ra·engaha.  

            Gisik ka·tong gimikchi ra·chakna man·kujaskalde darangba mamung seoke ra·aniko dakna nangkuja. Poraimanahani gimin u·imanaha ine ra·chakaianiba ong·ja. Toromo Jisu baksa name meli nangrima dongkujaskalde darangba gipin mondolio napena nangkuja.  

            Bebegipa ba dongpitigipa mondolini gimin katchinikao maiko agana uko nimitingo, anga nang·ni Isolni Mes Bi·sani nang·ni palo chisolo dingdee dongenganiko niataniko nangnikenga. Nang·ni paprangni a·sel Ua sichakna nangaha—maina saoba Uni ge·etaniko manina man·e Una ka·sajaha. “Angna ka·saode angni ge·etanirangko manibo” (Johan 14:15).

            An·ching ja·sku dipane ka·tong be·e Uko an·tangni Gitel aro Jokatgipa ine ra·chakna man·kujaskal, Uni aganako manina man·jawa. Una ka·saode nang·ni gisikko bamata aro Uni skaniko chu·sokatna bilko man·ata. Na·a Uko ra·chakkijaode, Uko ra·chakna skanggipa ja·kuko de·bo. Unode Un baksa ka·sae nangrimatanichi Uko ja·rikna na·a bilko man·gen aro ua dongpitigipa mondolini bak ong·atgen.