Kristian aro Chu
CONTENTS
|
Bobil Dakgipa Dol Ge·gni |
|
Chuara Maia? |
|
Chu Rokomgni—Sastroni gita |
|
Jajaenggipa Podrangko Talatani |
|
Jenan Janggi Skenga |
|
Gitelni Meatamo Ringgipara? |
| Jisua Chu Ringrakgipama? |
|
Chu: Sastroode Kratcha·ani |
|
Soe Chagimin Chu Dukko Ra·baa |
|
Be·en An·senganina |
| A·gilsako Kenbatgnigipa |
|
Ka·saani Gimin |
| Dakmajoaniko Okamgipa |
|
Gimaangenggipa Sakkirang |
|
Pentekostni Somoini Chu |
|
Okna On·tisa Sam? |
|
Sam Dake Jakkalani |
|
On·tisa Ringani |
|
Jatrangni Kamalrang aro Rajarang |

Aiao Inmangipa Ong·chongmotgipa:
Dake nianio mesokani dongaha je, chu botol gittamko ringmanahaode ritchaprako 13 (percentde) gisik ra·anikode gimaataha. Bang·gija chu ringaianiba changgipa type dokgiparangko test ka·e nion uamangni type doksreta ritchaprako 40 (percentde) de bariahachim. On·tisamangmang ringatanimangba ta·rake chanchina ba basee ra·na changaoniko bak 100 oni bak 10 de komiata; masilrangni kam ka·gnioniko ritchaprako 17 (percentde) komiata; chanchina changgijanichi changa sapaoniko ritchaprako 35 (percentde) komiata. —Paul Harvey
Sastroo chuko ringna on·ani dongama? Dongode badita ringna on·a?
Ia kattani gimin agangrikon Kristianrangni gisepo jegrikaniona sokbaaia. Maina? Isolni Kattao chuni gimin mamungkoba agana ba rongtale sea dongjama?
Chuni gimin mongsongbate Isolko ja·rikgiparangni gimin Sastroo agananiko anga chu·gimik ong·e chana. Anga ka·donga, ia poraiani Sastroo maiko agana uko u·ie ra·na dakchakani ong·gen.
Bobil Dakgipa Dol Ge·gni
Kristianrangni gisepo ia kattani gimin chanchion dol gni manderang ong·kata. Skanggipa dolara Jisu an·tangan chu ringrakgipa ine agana, aro Kristianrangara Jisuko ja·rikgipa ong·ani gimin maina chu ringaniko beng·na nanga? Aro unbaksanaba uamangni agandapania: “ringomangba, agrepile ringnasa nangja,” ine ina.
Dolgipinara indine aganskaa: Chuara pekatgipa aro ringe ranta ong·ahaon watna man·gijagipa ong·a, uni gimin namgipa Kristiande chuko ringsrangnan nangja.
Ia dolgnini gisepo ong·nikaniranga bikpilgrikgiparang ong·enga, aro ian baksanaba rokom rokom an·tangtangni chanchianrangko agangiparang dongkua. Ia kan·dikgipa seanio, dingtang dingtang manderangni agananiko anga seattokna man·jawa—indiba Sastroko jakkale aro Sastroo seanio pangchake, aganchakna joton ka·enga.
Angade, ua ringania pekatgimin chu ong·ja ingipa dolo ong·gen! Angni bebera·anide dingtang dingtang somoirango Jisu draka bitchini gimin aganaha.
Chuni gimin agangrikna skang, angni agananiko knatimchengbo. Meattamko cha·mitingo anga draka bitchioniko tarigimin ringaniko ringchapronga. Basakobade anga an·tangan draka bitchiko sepe an·tangan ringaniko taria, indiba anga chu pekgipa mandede ong·ja.
Chuara Maia?
Hai an·ching chu ingipako talatako nichengna. Chu ingipa tarigimino dingtang dingtang brinanirangko brinmanaha. Indiba tarigimin chuo bisi—mandeni be·enna bisi ong·gipa dongjolaha. Chu inode beer, wine, aro brandy ba ethanol (C2H5OH)], ian wa·alo so·o kama, ringote nio kama ba ku·siko braoa aro bisak seenga.
Indakgipa chuko ringoa mai ong·a? Ritchaprako bonga ethanol an·chi ja·dilona sokangahaode mande sirongaiaha! Indiba bang·gija jakkalronggiparangba, uamangni bewal cholon dingtangbaa, nikani, chanchina changani komia aro nom·bokanirangona uamang sokbaa.
U·ie ra·na gisiko nangatani ong·aba, mo? Uandake palna jakkalna on·gijagipa sambisirang jekai heroin aro ganja bhang (marijuana) ingiparangoba ua bisirang donga. Indakgipa bosturangko mondolio jakkalna on·gipa donggen ine anga chanchija, ba songsalomangba uko jakkalna beng·gen—ba attamo gisik dongtoatna indakarangko jakkalna agangipa dongjawa. Uni gimin indakarangko jakkalna namja ine aganania namjama?
Chu Rokomgni—Sastroni gita
“Chu” ine Sastroo agangipa basakobade gital—draka bitchi sepgitalko miksonga; basakobade ruute dongimin chagimin draka bitchi tarigiminko, jeon chuni bisi donggiminko miksonga. Pe·e segiparang “draka bitchi” ine uko aganjaha. Ibri ku·siko seaniode uko segiparang ia rokomgnini dingtanggrikaniko talatani donga. Sepgital draka bitchini gimin seode uko tîyrôsh ine sea, aro chagimin draka bitchi jean chu pil·aha uko agannade yayin ingipa kattako jakkalskaa, indioba adita dingtanganirangba dongengkua (Isaia 16:10). Indioba Greek ku·siko segipa Niam Gital Sastroode jedakgipa draka bitchiko mingoba katta mingsachi ine seaiaha: oinis. indiba iana neng·nikani dongna nangja. Maia obostao ua ringaniko on·a uko nien maidakgipa draka bitchi uko u·iatna man·a. Draka bitchi gitalma gitchamma uko janapjaon, (jekai Luk 5:37–39), golpoon mai dakgipa draka bitchiko on·a uko chanchiatna man·a.
Mingsa obostako Mark 2:22 oniko niatna man·a: “Aro darangba gital draka bitchiko gitcham bigilni basingrango donja; indakode draka bitchi bigilni basingrangko grinata, aro draka bitchimung bigilni basingrang gimaa; indiba gital draka bitchiko gittang bigilni basingrango dona.” Draka bitchi gital inon, uan soe chagimin chu ong·ja ( unfermented kind ).
Unbaksanaba Niam Gitchamni Isaia 65:8 oniko indine seako an·ching nika, “Maina chokchimo draka bitchi (gital) ko man·a.” Aro saoba agana, “ Uko gimatnabe, maina uano pattiani gnang.” Ianoniko rongtalen u·ina man·a je, iano gital chu ingipara sepgital draka bitchi ong·a.
Jajaenggipa Podrangko Talatani
Sastro jolgimiko pekgipa chuko jakkalaniko beng·a, indiba manderangsa mai cholchi chuko ringna man·gen ua cholko Sastrooniko am·rikite “pa·sikaniko dake” chuko ringna cholko ra·a.
Pa·sikani mingsakoa Kanao, bia ka·ao Jisuni chiko draka bitchi pil·ataoniko ra·a. “Jensalo ua draka bitchi pil·gipa chiko cha·dilgipa ringotaha, aro ua baoni, uko u·ijachim—indiba chiko we·gipa nokolrang u·iachim—cha·dilgipa chawariko okame una aganaha, ‘Pilak mande skangon draka bitchi namako, aro pekoa una bate nambregijako on·a. Na·ade draka bitchi namako da·ona kingkingan rakiaha!’” (Johan 2:9, 10). Chuko ringgiparangde ian pekatgipa chu chagimin ong·a ine agangenchim—maina iara bia ka·ani somoi ong·achim, aro bia ka·arangoa chuko ringaba—mo? Indiba hai an·chinga dondike chanchiate nikuna. Jisuara dal·dalgipa basing te·doko chirangko gapatchina aganahachim, aro basing te·prakan gallon 20 ba 30 chakachim. Gimikde gallon 180 rang ong·gnokchim!
An⸱chingni bebera⸱ani gita pekatgipa chuko litre 680 rang Jisu dakaha—aro bia ka·aona sokbagipa manderang uko ringe ringreng chingcheng re·na man·pilgija pektokaha ine aganako na·a bebera·genchimma? Indake ong·bebeode Ua Sastroo An·tangni agananiko pe·gipa ong·gnokchim! (Habakkuk 2:15; Luk 12:46; Ephesusrangna 5:18). Sastroo pangchake ia kattarangko niatode, Jisu pekatgipa chuko dakja ine aganchotaona sokbaatna nanggen—maina bia ka·aniko nirokgipa mande ua namgipa ringaniko man·atahanina mitelpilahachim. (Johan 2:4, 6, 10. Mark 1:24, 2 Samuel 16:10 koba nibo).
Jenan Janggi Skenga
Adita Sastroni bakrango seaoniko niatode banobade chuko bang·gijade ringna on·a ine chanchiani ong·katata. An·ching ua podrangko nianggen, aro pekgipa chuko ringna namja ine mesokaniko nikanggen.
“Aro na·a janggitangni man·na skanina ua tangkako on·bo; matchurangna ba mesrangna, ba draka bitchina, ba pekgipa ringanina, ba nang·ni janggini nang·oniko bi·gipa jenaba ong·bo; aro na·a uano nang·ni Isol Jihovani mikkango cha·e, na·a aro nang·ni nokni manderang katchabo” (Deuteronomy 14:26). Iano “pekgipa ringanina” ingipa kattakoa shekar ingipa kattaoniko pe·a. Shekar ko Solomon “aganwatwatgipa” (Toe Skiani 20:1) ine agana, aro uko ringaniko ku·patija. Shekarko ringgiparangko “chuko ja·rikgipa” manderangko Isaia aiao, ine chonnika (Isaia 5:11). Pekgipa ringaniko kamalrangko ringna on·ja (Levirangna 10:9–11) aro Nazirrangko on·ja (Chanani 6:2–4; Bichal Ka·giparang 13:3–5). Indakode Isol chuko ringna beng·e badiaba biapo ringna on·genchimma? Iano yayin (“chu”) ingipa kattako jakkala aro shekar ingipa kattara je ringani draka bitchiko aganna jakkalgipa katta ong·a. Uan chi·gipa chu gita chagijagipa draka bitchi ringaniba ong·a, aro ua kattako Isaia 24:9 oba jakkala. Shekar ko The Popular and Critical Bible Encyclopedia ingipa ki·tapo indine agana: “Chi·gipa draka bitchini Chu ba Chi·gipa ringani.” Shekar, iara chi·gipa ringaniko tarigimin ong·a, ian kejur biteni bitchioniko tarigimin ong·bata ba “Kejur biteni bitchi gital” ong·a aro pekatna gita chagipa ong·kuja. Kejur biteoniko chini ba indakgipa chi·gipa ringaniko tarina man·a. Uni gimin shekar ine agangipa kattara bitchi gital ba pekgipa chagimin ringaniba ong·na man·aiani gimin, obosta maidakgipao ong·a uko nigrike pekgipama chi·gipa ringani gital tarigiminma uko chanchiatna nanga. Isolara bak chikkungni baksa tangkachi kam cholonko ong·siatnagipa pekgipa aro be·en an·senganiko nosto ka·gipa ringanina koros ka·aniko nangnikgenchimma? Uni gimin iano krae aganna man·gipade ua ringania kejur biteoniko tarigimin gital chi·gipa ringani ine an·ching aganchote donna man·a.
Saoba indake pe·e agananiko ra·chakna jechakode, iako gisik ra·bo, Deuteronomy 14:26 o agangipade ia ringaniko ringbo ine agana ong·ja. Batesa, bakrogipa songreanio maikai uamang Isolna on·anirangko ra·bitna nanga uko agan-skianisa ong·aia. Moseni uamangna ku·patiania Isolna on·na matburing, gom mi ba uandakgiparangko songreao ra·bite re·na nanggija, tangkakosa chimongskachina agana. Donsogimin biapona sokahaon, uamang Isolna on·na gita nanga bosturangko breskana man·genchim. Boli on·gipa matburingrangko cha·na man·a, indiba ringanirangkode a·ao rugalchinasa ge·etahachim. “Aro uni ringani on·ania mes bi·samangsana hin sani bak brini bak sa ong·china, rongtalgipa biapo Jihovana rakgipa ringanioniko na·a ringani on·aniko rugalbo” (Chanani 28:7).
Gitelni Meatamo Ringgipara?
Mitamrang, Bon·kamgipa Meatamo Jisu An·tangan chuko ringaha, aro Uni rongtalatgipa an·chichi uko toe aganaha ine agana, indide on·tisa chuko—gisepo ringania—maina namjawa? Beben, Niam Gitalo Bon·kamgipa Meatamo Jisu ringaniko jakkalaha. Iani gimin jeani dongja, indiba soe chagimin pekatgipa chuko jakkala ine agananio gualani donggen.
“Maina ian ku·monggrikani niamni angni an·chi, paprangko watanina bang·ana rugimin. Indiba anga na·simangna agana, Anga an·tang Pagipani songnoko na·simang baksa gitalko ringani salona kingking anga da·o intaltal ia draka buduni biteoniko ringjawaha” (Mati 26:28–29). Beben, Jisu iano An·tangni manderangna gital ku·monggrikaniko draka bitchi gital baksa toe aganaha. Ia ringaniko Jisu “draka bitchi gital” baksasa toe aganaha. Indiba ia ringani ruute donanichi chahaode, pekatgipa ringani ong·skagnok—draka bitchi ong·jawaha.
Unbaksanaba, Watchangani Alanio mamung wantiko jakkalani dongja ine an·ching u·ia (Re·ongkata 12:19). Chuni chaaniko wantini kam gita toatna man·a! Rutio wanti, jekon toe agananio wantiko pap ine toa, indakode Jisuni an·chikoa ua ringani draka bitchi baksa togipara mamung wanti grigipa ong·na nanggenchim. Chu·sokgipa pap grigipa Jisuni an·chiko pekgipa chu baksa pangnaba tona namjawachim.
Jisu An·tangni rongtalgipa skianirangko gital draka bitchi baksasa toa (Mati 9:17). Beben, mondolini pilak ong·gija niam aro bebera·anirangko Babylonni chu baksa toa! Babylonko “je baksan a·ani rajarang til·ekaha, aro a·ao donggiparangko uni til·ekani draka bitchichin pekataha” (Parape·a 17:2) ine toe agana.
Minggipin mesokani: “Indiba Daniel rajani nama cha·anichi aro uni ringrongani draka bitchichi an·tangko marang nangatjana gisiktango mangsongaha” (Daniel 1:8).
Jisua Chu Ringrakgipama?
Pharisirang Jisuko ringrakgipa aro cha·betbonggipa ine matnanga. Uamang Jisuko diabolni bilko man·gipa aro Isolko kal·stekgipa ineba inaha. Jisu ringrakgipa, cha·betbonggipa ba Isolko kal·stekgipa ong·ja ine an·ching u·ia! Iarang ong·jaode, Pharisirang gita an·chinga Jisu aro Uni skianirangko bobil dakgiparang baksa chakpae maina chu ringrakgipa ine potgenchim?
Uamanga Jisuko nirikite Johan Napbolatgipa baksa tosusaengachim. Johanara Nazir, guk aro bija bitchikomangmang cha·e donggipa ong·achim (Chanani 6:3; Luk 7:33–34, 1:15; Johan 8:48–52; Mark 2:7; Mati 3:4).
Jisuni chisolo ong·mitingo Romni sipairang soe chagimin chuko mur baksa brine ringchina on·aha. Indiba Jisu uko ringote nion soe chagimin chu ine ma⸱siaiaha aro uko ringna jechakaha. Jisu chu ringrakgipa ong·ode, Uni be·en saknamitingo aro aiao inmanpile ringna sikmiting somoio ua ringaniko ringatgnokchim (Mati 27:34). (Aro mongsongbate, an·chinga maina ringgenchim?)
Chu: Sastroode Kratcha·ani
Skanggipa seaniko A·bachengani ki·tapo nika, jeon Noa, chi dubiani ja·mano draka bitchi soe chagiminko ringaha. “Unon ua draka bitchiko ringe pekaha; aro an·tangni tambuni ning·o nagandeaha” (A·bachenga 9:21). Dukni kattako serikanide, Noa ringaha aro nagandepilaha, aro uni kratcha·ani nagandeaniko uni depanterang nikaha. Ia skanggipa chuko ringani a·sel Noani deritchurangni gisepo sao sokbaanirang dongpilaha.
Lotba ringaha, unon ua kragija an·tang demechikrangko til·ekaona sokpilaha. “Aro uamang unwalo an·tangni pagipana draka bitchiko kanaha; unikoa abitang nape pagipa baksa tuaha; indiba ua uni tuako aro chakatangako u·ijaha” (A·bachenga 19:33). Uamangni dedrangranga Moab aro Amnon jatrang ong·aha, uamanga pangnajol Isolni kosako bobil dakgiparangsa ong·skaaha. Aro da·aloba indakgipa sakkiko nikna man·enga, maina chuni a·sel til·ek an·chaani, drae til·ekani aro ma·a no-ko dongija til·ekdraanirang dongengaha.
Unikode mingsa mingsinggipa obostara, Israelni dedrang chuko ringaha aro an·tangtangni gana chinaniko okpilaha, indake sonani matchu bi·sako olakiahachim (Re·ongkata 32:6, 25). Ia pekgipa chuko ringani a·sel uamangni “mondolini” kamara mande jinmako so·otataniona sokpilaha.
Amnon, sakgipin chu ringgipa, Daudni depante, an·tangni nogipa nanggipa Tamarko til·ekaha. Iani a·sel, uni pekmiting somoion uni ba·rima saksa ka·onange uko so·otskaaha (2 Samuel 13:28).
Iaranga bang·gija mesoke on·anirangsan ong·aia. Chuni a·sel mai ong·a uarangoni mitamko u·ina Sastrooniko iarangko poraidapbo: 2 Samuel 13:28, Job 1:13–19. Beben, saoba chu ringaniko chake chuko jakkalna aganode, bebegipa Kristianara maina chuchi chake agana ine aiao inmangen!
Soe Chagimin Chu Dukko Ra·baa
“Aiao” ingipa kattako da·ororode jakkalrongbrejaha. Ia kattani miksongania ning·tue duk man·ani—duk man·beaoni obosta namjabatan somoio aganani kattasa ong·achim. Sastroo ia kattako bang·a biaprangon jakkalaha: aiao inmanani katta ong·ja, maina ua kattako chuko jakkalani namgijaniko parakani kattasa ong·aia!
✔ “Chuko ja·rikna ine pringwalni chakatgiparang, an·tangmangko draka bitchichi ding·atjana kingking waltingbeona kingking ruutgipana aiao!” (Isaia 5:11).
✔ “Sao grapani gnang, Sao kalimani? Sa jegrikani? Sao matnangani? Sao a·sel gri mata bu·ani gnang? Sao mikron dimelani gnang? Chuna sengtimgiparangosa.” (Toe Skiani 23:29–30).
✔ “Na·a uni nagandeako nina ine an·tangni songsulna chu kangipana aro bisiko on·dape uko pekatgipana aiao!” (Habakkuk 2:15).
Iarangna bate chu ringani namgijaniko mesokaniko nangkuama? Ia obostarangoni naljoke dongani niamde indakesan ong·aigen: “Kenchakani dongode, wate galangbo!”
Be·en An·senganina
Na·simangko damchi breaha, uni gimin na·simangni be·enrango Isolko rasong chaatbo (1 Korinthirangna 6:20). Bi-kani sabisioni pari dakanirangona, aro budepani somoio gualrakgipa sabisiko man·aona aro bon·changgija sabisirangko man·ania chuko jakkalani a·sel ong·a.
Chuara bisi ong·a, aro chuko minokatmano uan central nervous system gimikko rim·a. Bang·a manderangan bang·gija mandeska baksa rorimna chuko ringaniba taningni an·chi ja·dilrangko nosto ong·ata ine u·ia.
Saksa mande chuko bang·gija an·tangni ku·siko minit chikkingmangna kope dongode, uni ku·sik ning·ni bang·a bakan tappingtokgnokchim. Unikode ua mandeko mikron katipe dingtang dingtang ringanirangko—jekai, chi, meseng bitchi, ba dudko cha·totna on·ode badian chi, badian dud ua dingtanggrikaniko u·ijawahachim. Ia dake nianian chuara be·enko kamatgipasan ong·aija, indiba pekatgipaba ong·a ine mesoka.
Anga chanchia, chuko namnikgiparang chuko ringania an·tangtangni be·enchi Isolna rasongko on·ani ong·ja ine ku·rachaknan nangaigenchim; batesa, chuara ka·sne be·en aro gisikko nosto ka·gipa ong·a, jean Dokgipa Ge·etaniko pe·ani ong·a.
Sigaret jekai ka·sin ka·sin mandeko so·ota, uandake chuba ong·a—jean United States ode mongsonggipa mandeko siatgipa ong·enga.
Aroba be·en aro gisikna namgipa ringanirang bon·changgija dongani giminba chanchiate niskabo. Uni gimin saoba Kristian mande chu namgijana be·enni an·seng baljokanio kengnina, nokdang aro jringjrotni janggiko gimaatna maina joa kal·gen?
A·gilsako Kenbatgnigipa
Abraham Lincoln indine aganaha, “Chu ringania songo noko kensar sabisi gita ong·a, an·chingni nangchongmotgiparangko cha·minokgipa aro nisiatna dongenggipa gita ong·a.” Songo noko namen nisiataniko chude ra·baa, sorokrango aro nokdangrangoba, aro indakako manderanga namjaenga ine aganna pa·tokjaenga. Beben, Sastroo iani gimin jrip dongja, hajal bilsirangna badita chu ong·siataniko ra·baaha, uarang gimikkon nikprotna man·atenga. Chuni namgijani gimin Sastroo bang·en agana dongaha.
“Sao grapani gnang, Sao kalimani? Sa jegrikani? Sao matnangani? Sao a·sel gri mata bu·ani gnang? Sao mikron dimelani gnang? Chuna sengtimgiparangosa. Chu gitchakon, rangkareo ua ching·cheton, ua rinokbalbal napangon uko ninabe, Ja·man ki·tiko ua chipu gita sua, aro chikil gita chika. Nang·ni mikronrang dari me·chikrangko niamgen, aro nang·ni ka·tong jechakanirangko agangen. Na·a sagalni jatchio tuenga gita ba jahasni maljurini kosako tugipa gita ong·gen. Angko dokaha, anga uko sanikja; angko satkapako anga u·ija, anga basako mikselgen? Anga uko am·an am·kugen.” (Toe Skiani 23:29–35).
Isol “draka bitchini bigilni basingrang” ko (Jeremia 13:12–15) jatrangko nisina indin dake on·gen ine Jeremia aganaha. Ian an·chingni a·songo badita kakket ong·enga—uan chadambe aro a·songni manderangko salna seanirangko donenga!
Chu ringe ong·gija kusi ong·na chanchiania, chadamberangkoba chu ringna didiani ong·a ine u·ina aiao inmanani ong·jama? Chadamberangni chu ringe dos dakana uamangko rim·anirangni sakkiko bang·en man·aha, aro bi·sarangkomangba—chu ringe namgija dosko dakana rim·ani dongaha. (Americao high skulni bi·sarang chu ringe neng·nikaniko on·gipa sak million 3.3 donganiko na·a u·iama?)
Tol·gipa katchinikgiparang jerangan chu ba pekgipa ringanirangko beng·ja, uamangni gimin mikrakataniko Mika on·soaha (Mika 2:11).
Da·alo, “on·titi ringaianide mamung ong·ja” ine ku·patigiparang dongenga, indiba on·titi ringaniba ja·manode chuko watna man·pilgija ringwakaona sokatpilaha ine itihaso nikna man·a.
Ka·saani Gimin
Be·enko cha·gija, ba draka bitchiko ringgija, ba jeo nang·ni jongada ja·gidota uko dakgijan nama” (Romrangna 14:21). On·tiprak ringgiparang sak snioni saksade chu ringrakaona soke neng·nikanirangko on·gipa ong·ani gimin, maidake Kristianranga indakgipa ja·gitotatgipa chuko ringna namaia ine ku·patina man·gen?
Zig Ziglarni aganani gitade, sak 16 mandeska baksa melina gisepo chu ringgiparangoni saksade chu ringrakaniona soka! Airplane ge·16 bilaoni ge·sade ga·akona ine na·a u·iode na·a airplaneo songree basakobade sigen ine u·ieba songrena pa·genchimma? (Ong·chongmotade airplane ge·millionsa bilaoni ge·sade air crash ong·na man·a. Iani a·selan saobarangde airplaneo songreja. Indioba ua apsan manderangan chukode ringkua!).
Ia u·igimin ong·a obostarangni gimin chanchiate nibo: Da·oni konta 24 ni ja·mano, chu ringgiparangoni adha sepange ia obostarangna daito ong·gen...
✔ ...noktango an·tangko so·ote siani.
✔ ...soroko siani.
✔ ...hospitalo dongna nangani.
✔ ...patokona sokna nangani.
✔ ...noko kajia ong·ana rim·a man·ani.
✔ ...ong·sigipa bi·sako atchiatani
Unbaksanaba, chuni a·sel an·tangko so·ote sigiparangoni sak brioni saksade
chuni a·sel ong·aniko iano mingatna man·a.
Ia serikgiminrangoniko nien gisik rongtale chanchigipa songo donggipa mandenade, mongsongbate Kristian mandenade, pilak jatna aro mandena namgijako ong·atenggipa pekgiparangko jakkalania namja ine chanchiaona sokatna nangaha. An·ching an·chingni jongada aro Isolna ka·sabebeode, chu ringania namaia ine maikai aganna man·genchim? Saoba jongadana ma·sisretani ba namgijako ong·atani ong·ode, uko namgijaona sokatjana mamungkoba dakjawa ine Paul aganaha (Romrangna 14:21). Bang·a manderangan chu namja ine uko watna jotton ka·tokengo, an·chinga maikai sakoba chu ringna nama ine didiskana man·gen–an·chingni nama dakmesokanirangchi uamangni ja·gidotgnioniko an·ching salrikna man·na nanga.
Dakmajoaniko Okamgipa
Uni gimin Isolna bambo; indiba diabolko champengbo, unon ua na·simangoni katgen” (Jakob 4:7). Indake serikaniba dongaha je, on·tiprak chuko ringaniba mandeni ong·rongbewal cholonko bilgriaona dingtangatna man·a.
Indake donbo: Uan Kristianni dakmajoaniko man·aoniko chelchakgnioniko bilgriatna man·a. Maina saoba Kristian mande diabolna altuabate papo ga·akatna cholko dake on·genchim? Bang·a me·a aro me·chikrangan bang·gija ba adita botolrangni chuko ringani walni ja·mano, pringo mikrakahaon Snigipa Ge·etaniko pe·manaha, aro an·tangtangni janggi tangani bakko dak nangataha ine u·iaha.
Uni giminsa Pitor indine mikrakata, “Gisik rakbo, mikrakbo, na·simangni bobil diabol randinggipa singho gita sakoba minokna am·e re·roroa” (1 Pitor 5:8). Diabolde an·chingko man·na time dongkamaienga! Isolni an·chingna chelchakna ong·gimin bilko chu ringanichi hai an·chinga bilgriatjana!
Gisik ra·bo, Jisuni chisolo dingdemitingo, ringba sikbemitingo, Una on·gipa chuko Ua ringna jechakaha. “Uamang una ringchina ka·a brina draka bitchiko on·aha. Uko ua ringotemung ringna sikjaha” (Mati 27:34). Piokani kamko ka·ani dingdee dongmiting somoio, Ua An·tangni saknaaniko komiatna ine groksa chuko ringatanichi Uni chanchina changani gisikko mikmakatjawachim. Ua an·chingni komibate dakaniko nangnikengama?
Gimaangenggipa Sakkirang
Canadiani dal·gipa doctor Sir William Osler, salsao manderangna chuni gimin agane on·engachim. “Iara bebema,” ine chatro saksa sing·aha, “chuara manderangko maikobade nambate dakna dakchakatara?”
“Ong·ja,” ine Sir William aganchakaha. “Namgijako dakanina kratcha·aniko komiataiasa.”
Chu ringgipa Kristianranga a·gilsakna—aro mondolitangna an·tangtangni namgijaniko mesoke on·anisa ong·aia. Iana duk man·batgiparangde uamangni dedrangrangan ong·aia.
Beben, bi·sarang ma·a paani Isolo bi·aniko nike—chu ringaniko nikoa namen jajaatokgenchim. Bilakbatgipa kattarangchi Jisu indakgipa manderangko uamangni cha·chipilgipa gisik donganina manenga: “Aro je mande ango bebera·gipa ia chongiparangoni saksako ja·gidotatgen, uni gitoko jatani ro·ong dal·gipako kadingdee uko sagal tu·ao dubiatan una nambata” (Mati 18:6).
Maikoba u·ina sikgipa mande pamongona re·bae indineaha, “Pamong, ang depantena chu ringjachina ku·patibo. Ua mejal attamo nokona sokbaaha, aro chu peke chakatna man·gija nokningo ga·ake dongaiaha—pekdugaen chakatna man·piljaha; ma·gipade walgimikan grape dongaiaha.”
“Na·a an·tangan una skie on·bora, maina skijaenga? ine pamong uo sing·skaaha.
Indiba pagipa indine aganchakaha, “Pamong, iani giminde anga una mamungkoba skie on·na man·jawa, maina dosde angni ong·aiaha. Anga uko mande ong·atna ine chuko skanggipa changna on·aha, uko indake pekkame donggen ine anga chanchijachim. Ka·sapae ang depantena na·an agane on·aibojok.”
Ian dukni katta ong·a je, a·songo bang·a pagipa aro ma·giparangan indake janggi tangdilgiparang ong·tokenga.
An·chingko ong·katchina aro dingtang ong·china okama. “Rongtalgijako dangtapnabe, unon anga na·simangko ra·chakgen” (2 Korinthirangna 6:17). Indiba Kristian mande chu ringna a·bachengahaon, ua an·tangko a·gilsakoni ong·katkugijagipa ine mesoka.
Bang·a Kristianrangan maina Isolara an·tangtangko dal·a kamna jakkalja ine chanchia. Rongtalgijagipa Kristianko Isol An·tangni dal·a kamna jakkaljawa. Aiao inmangipa kamrangko chu·sokatna gitade Isol rongtalgipa ra·chakanirangkosa jakkala.
Pentekostni Somoini Chu
Pentekostni salo, sninggiparang Gisik Rongtalgipachi gapataniko man·aha, unon uamangko nikgiparang indine inaha, “Uamang chi·gipa draka bitchiko okkatokaha” (Watata 2:13). Iani jakkalgipa Greek kattara gleukos ong·a, jeni ortoan sepgital draka bitchi ong·achim. Uan chi·e ritgimin draka bitchi gital ong·achim. Nie donggiparang sninggiparangko ka·dingsteke roe indinengachim, “Uamang draka bitchi gitalko ringe pekaha.” Iani ortoa manderang sninggiparangko chu chagiminko ringa inede potjaengachim. Indakode an·chingara maina uamang gita dakpana man·jawa?
Okna On·tisa Sam?
Paul Timothyna indine agana: “Chikosan ringgipa ong·nabeaha, indiba nang·ni bimema aro nang·ni jem·jem bilgriarangni gimin on·tisa draka bitchiko (wine) ra·bo” (1 Timothy 5:23). Iakon manderanga pekgipa chuko jakkalchina Paul Timothyna agana ine chanchitoka. Ian ong·ja, bang·a a·selrang donga: Skanggipa, iano jakkalgipa kattara oinos ingipa ong·a, aro ia kattara draka bitchi gital ba chuba ong·na man·aia. Ua somoiode a·gilsakni pilak manderangan draka bitchi gitalkode sam gita jakkalna man·a ine bebera·achim. Mesokna gita, Athenaeus (AD 280) okni golmalna draka bitchi gitalko jakkalchina ku·patia.
Timothyba Nazir dake janggi tanggipa ong·akon, aro ua chikosan ringaiachim. Be·enna namgnina ua draka bitchi gitalko ringchina Paul ku·patiengachim—ianon Timothyara draka bitchikomangba nimengachim ine u·ina man·a. Uni gimin be·enni namgnina draka bitchi gitalko on·tisa ringchina Paul ku·patiengachim. Chagimin chude okni parirangkoba ong·ata.. Chuko okni sam dake jakkalchina Paul pangnaba aganjawachim.
Iana skang ia apsan chition, Paulni Timothy seatania mondoliko nitimgiparangde pekgipa ringanirangko ringna nangja ine seatmanahachim (1 Timothy 3:2–3). Watata Paul Timothyko pekatgipa chukode ringna aganjawachim, maina ia apsan chittion ua mondolini dilgiparangko chuko ringna beng·atahachim (1 Timothy 3:8), iani gimin an·ching intango nianggen.
Sam Dake Jakkalani
Gimanasigipana pekataniko aro gisik ka·begipana draka bitchiko on·bo” (Toe Skiani 31:6–7). Iako seania “gimaenggipa” manderangna (obed) aro namen “dukko chagrongenggipa” (marei naphesh) mandena on·chinasa aganengachim. Ia minggnian Ibri ku·sikode mamung tangkuna ka·dongani grigipa manderangkosa miksongachim. Gipin katachi aganode, ian saknae sinasienggipa mandeko miksongachim. Jihudirang indakako sinasienggipa manderangna jakkalrongachim. Uamang “chu aro mur” ko brine (Mark 15:23) Kristoni chisolo ong·mitingo Unaba on·ahachim, indiba Ua ringna jechakaha. Ian chuko jakkalaniko jegalan baksa chuko sam dake jakkalaniba ong·nikgijaniko mesoka.
On·tisa Ringani
Uandake dangdike on·giparang, mikchikkima, ku·cholgni ong·gija bang·a draka bitchina gisik on·gijagipa, kragija labna sikgipa ong·gija ong·na nanga” (1 Timothy 3:8).
Iako nimrakaiode on·titi ringnade on·aia gita nika, indiba gisik ra·bo, Sastroode Isolni nangnikanide namakomangba bang·dugae cha·nabe aro namgija cha·anirangkode cha·srangnabe ine ong·a. Iako ma·sie Paulni agananiko an·ching indine pe·na man·a je, dikonranga draka bitchi nama gitalko on·omangba bang·dugae ringaniko gelbo ine ong·a. Krae dakaniko Sastroo bang·en agana. Bija bitchi, be·enna namgipa ringani ong·a, ukomangba agre bang·e ringskana nangja: “Bija bitchiko bang·dugae cha·a namja” (Toe Skiani 25:27).
Cha·betbongani, ringani ba cha·anio ong·china, namako cha·anioba agre cha·aniko Sastroo beng·a (Deuteronomy 21:20; Toe Skiani 23:21), aro cha·betbonggiparangko dal·gipa pap chane chi banachi so·otaha ine Jisu agana (Mati 24:38). Agre cha·dugaa ba ringdugaania Rom a·song jolgimikon dongaiachim. An·ching indakeba gisik ra·na nanga je, dikonrang nokrangchi re·e membortangko grongea. Da·ororoni dakbewal gitan, sokbagiparangna nokni nokgiparang uamangna draka bitchiko ringna on·rongachim. Uko dikonrang ua gital draka bitchikomangba ringbetbonga ine bimung man·atgija, ringpretna nangja ine beng·anisa ong·achim. Uni gimin Paulni seaniko indine pe·e aganna man·a je, chu ong·gijagipa draka bitchi gitalkomangba dikonrang bang·e ringna nangja inesa ong·a.
“Draka bitchichi peknabe, maina uano duga namgija gnang, indiba Gisiko gapa ong·bo,” ine Paulni agananikoa ringbo ringade indiba bang·dugae ringnabe ine agana ine saobarang chanchia. Greek ku·siko asotia ingipara, bobil dake janggi tanggipa ine ong·a (Ephesusrangna 5:18, 1 Pitor 4:4, Luk 15:13). Darbyni Sastroko pe·anio indake ong·skaa: “Chuchi pekatako man·nabe, uan pap ong·a; indiba Gisikchi gapatako man·bo” (Ephesusrangna 5:18). An·chingkoa Isolni Gisikko ra·timgipa ra·chakanirang ong·china didia.
Jatrangni Kamalrang aro Rajarang
Chuko gelna gita minggipin Kristianrangni warachakania an·chingni Isolni dedrang ong·ani aro toromni namaniko man·rikani gimin ong·a. Batangimin somoirango chuko ringgiparangko Sastroo aiao ina, aro un baksanaba ia Sastroni podrang an·chingni ka·tongrangko bilakbate gisiko nangatani dongna nangaha:
✔ Re·ongkata 19:6 — “Aro na·simang angna kamalrangni songnok aro rongtalgipa jat ong·gen.”
✔ 1 Pitor 2:9 — “Indiba na·simang segimin ma·chong, raja ong·ani kamal, rongtala jat, gamtangna manderang.”
Aro chuara rajani kamalrangna mai namgijani ong·a aro mai beng·anirang donga? Iarangko chanchie nibo:
✔ Levirangna 10:9, 19 — “Na·simang aro na·simang baksa nasimangni depanterang sijana gita, gronggrikani tambuo napani salo na·simang mamung draka bitchiko aro chuko ringnabe; na·simangni chasongni chasongna, jringjrotna ian niam ong·china. Aro iara maikai na·simang rongtalgipa aro ramramgipa, aro marang gnang aro marang grini gisepo dingtang dakna man·gen.”
✔ Toe Skiani 31:4 —“Rajarangna ong·ja, O Lemuel, chu ringara rajarangna ong·ja, aro pekataniba pamongrangna ong·ja.”
Benhadad raja chu ringe name chanchina man·jahani gimin dal·gipa dakgrikanio chejaha. “Benhadad aro una dakchakgipa sak kolatchi gni rajarang jamdaprango chu ringe pekengachim” (1Rajarang 20:16). Ua ong·gija ge·etaniko on·manahachim: “Uamang nangrimaniona re·baahaoba uamangko rim·gittangbo; aro uamang dakgrikna re·baoba uamangko rim·gitangbo” (1Rajarang 20:18).
Aro Belshazzar, Babylonni raja, Isolni torom nokoni rongtalgipa ringchakanirangko jakkalani somoio, chu pekmitingon ua so·otako man·aha (Daniel 5:2-5).
An·chingara Isolni Gisikni rongtalgipa ra·chakanirang ong·china okamako man·aha. “Chuchi pekatako man·nabe, uan pap ong·a; indiba Gisikchi gapatako man·bo” (Ephesusrangna 5:18). Pil·sataie, iana agre Sastroo maidake rongtalbate seaniko nangkua?
Agangopani
U·ina mikselatani ong·a je, bilsi 4,300 ni ja·manoba Noani papara da·alonaba nokdangrangko gruatkuenga. An·ching mamungkoba skie ra·ani dongjaengama? On·tisa ringani ingipara Isolni namnikani ong·kuja—chu·gimik gelsranganisa nama. Chu ringrakgipa mandea “on·tiprak” ringaonisa a·bachenga. On·tiprakde ringna nama ine mondoli mamung saloba manderangna skina nangja. Batesa, Isolni Kattao maiko sea uko chue ra·na nanga, aro Jisuko be·en pil·e an·ching baksa dongrimaha ine u·ina nanga.
Chuni gimin Isolni agananide rongtala. Chude rongtalja. A·gilsakni ringanio bak ra·paania Isolni chugipa gadangko ong·siatanisan ong·aia.
Na·a chu ringe uko watna man·jaengahaode, Amazing Facts ni manderangna u·iate Chu aro Kristianni gimin chingni segipa lekkarangko bi·atchina anga ku·patia. Isolni bilchi hajal manderangni chu aro gipin pekgiparangko jakkalaoni jakgitelaniko chinga nikmanaha!
“Uni gimin Depante na·simangko jakgitel ong·atode, na·simang jakgitel chong·mot ong·gen” (Johan 8:36).

