Lesson 13

Dal∙gipa sana bananiko dakaniara dam gri indina on∙ani ong∙a – indiba an∙ching doctorrangko nangjaon ian dal∙batgipa ong∙jawachimma? Doctorrang gri sanabananiko dakna man∙a ine na∙a u∙iama?Nang∙ni be∙enko simsakbo! Scientistrang an∙chio mitim dongani, sada, gisiko neng∙nikani, ok dal∙e milani, aro chu ringani gimin mikrakataniko dakronga, indide maini gimin nangni rasongko am∙a? Na∙a maikai nang∙ni be∙en bimangko rakkia Isol simsakaniko daka, aro Ua nang∙na indin daksamsogipa an∙sengabaljokanigita re∙china, chong∙motan Sastroo, nang∙na on∙aha! Maikai naa chugimik ansengbaljokani aro jaroe janggi tangani gimi chongmot onganirangna, naa ia Poraianiko dakbo – indiba jekoba aganna skang poraichengbo!

1.An∙sengbaljokani niamrangara chong∙motgipa Sastroni toromni bak ong∙bebeama?

“Ka∙sara, nang∙ni janggini namroroa gitan, na∙a pilakni gimin namrorochina aro an∙sengchina anga bi∙a” (3 Johan 1:2).

Aganchakani: Oe. Sastroo be∙en an∙sengbaljokaniko namen gamchate ra∙a. Mandeni chanchia, gisikni biding, aro be∙enara ge∙sa ge∙gipin baksa nangrimani aro pangchakani donga. Be∙enni badiaba bak neng∙nikani ong∙ode, minggipinba nangea. Be∙en bimang jakkalsretaniko man∙on, gisikni bidingo chanchianirangba Isolni miksongani gita ong∙na man∙rongja – aro na∙a mamungdakeba chu∙sokgipa janggi tanganiko tangna man∙jawa. (Johan 10:10).

2.Maina Isol an∙sengbaljokani niamrangko An∙tangni manderangna on∙aha?

“Aro ia pilak niamko dakna, an∙chingni Isol Jihovana kenchina Jihova an∙chingko ge∙etaha, maikai an∙chingni namgni pangnan ong∙gen, aro da∙o ong∙a gita, ua an∙chingko tange rakina man∙gen” (Deut. 6:24). “Aro na∙simang Jihova na∙simangni Isolna dangdike on∙bo, ua nang∙ni cha∙aniko aro nang∙ni chiko patigen; aro anga nang∙ni jatchioniko saako ra∙anggen” (Deut. 23:25).

Aganchakani: Isol an∙sengbaljokani niamrangko on∙aha maina mandeni be∙enna maia nambata uko Ua u∙ia. Gariko tarigiparang gitalgipa gari ge∙antikon namedake u∙igipa ong∙a maina uarangko operationmanualo pangchake tariaha.Isol jean, an∙chingni be∙en bimangrangko ong∙ataha, Uoba “operation manual” donga.  Uan Sastro ong∙a. Isolni “operation manual” ko jegalanio bang∙a changon jedake gariko jakkalsrete namjabegipa neng∙nikanio ong∙ata gita, sabisirangona, ong∙gija dake chanchianiona, aro janggirangko gimaataniona sokata. Isolni on∙gimin niamrangko ja∙rikanichi “naljokgipa an∙sengbaljokaniona” re∙bana (Gitrang 67:2) aro chu∙sokgipa janggiko man∙na (Johan 10:10) dakchaka. An∙chingni bakrimpaani baksa, Isol ia dal∙gipa an∙sengbaljokani niamrangko jakkalna man∙a jedakode Satanni ra∙baenggipa sabisirangoniko komiatna aro giamaatsrangna man∙gen (Gitrang 103:2,3).

3.Isolnni an∙sengbaljokani niamrangara cha∙ani aro ringanirang baksa maiba dakna nangani dongama?

“Na∙simang namako cha∙bo” (Isaia 55:2). “Uni gimin na∙simang cha∙oba, ringoba, jekoba dakoba, pilakkon Isolni rasongna dakbo (1 Kor. 10:31).

 

Aganchakani: Oe. Kristian mandede “maia nama” baseesa, Isolna rasongko on∙na dingtangdingtang cha∙aniko cha∙a aro ringaniko ringa. Isol bostuko cha∙na namgipa ong∙ja ine aganode, Ua maiba nambatani giminsa ong∙aha. Ua rakgipa sason ka∙gipa ong∙ja, indiba ka∙saan gapgipa Pagipa ong∙a. Uni pilak ku∙pattiani an∙chingni namgnina pangnan ong∙a. Sastro ku∙rachakaniko daka, “Sronge re∙ruragiparangoniko ua mamung namako ra∙rikjawa” (Git. 84: 11). Uni gimin Isol maikoba an∙chingoniko ra∙rika ong∙ode, ian an∙chingna namgija ong∙ani giminsa ong∙aha.

 

Uie rabo: Darang mandeba salgiona re∙na an∙tangni namnika gita cha∙na man∙ja. Jisu Kristoko Gitel aro Jokatgipa ine ra∙chakgipasa uko dakna man∙gen. Isolni an∙sengbaljokani niamko simsakgija dake, uni namgipa bichalko gimaatnaba donga aro papo ga∙aknaba donga, janggi jokaniko gimaataona kingkingba soknaba donga.

4. What did God give people to eat when He created them in a perfect environment?

4.Isol jensalo manderangko ong∙atahaon, maiko chu∙sokgipa wilwilao uamangna cha∙na on∙aha?

“Aro Isol inaha, Nibo, anga a∙a gimiko donggipa, pilak bitchri gnanggipa sam, aro ma∙manti bitchri gnanggipa bite nanggipa bolko na∙simangna on∙aha…Na∙a ia barini pilak boloni biteko cha∙tokna ama” (Aba. 1:29; 2:16).

 

Aganchakani: A∙bachengo Isolni manderangna cha∙aniko on∙aniara, bite, bitchilrang, aro bitchri gnanggipa biterangkosa on∙ahachim. On∙tisa ja∙mano samjakrangko on∙dapaha (Aba. 3:18).

5. What items are specifically mentioned by God as being unclean and forbidden?

5.Maia dingtangmanchagipa cha∙anirangko Isol rongtalja aro cha∙na man∙ja ine janapaha?

Aganchakani: Levirangna 11 aro Deuteronomy 14 o Isol cha∙anirangko bakate rongtalja ine mesokaha. Odhairang gimikkon poraibo.

  1. Pilak matburungrang jerangan el∙bue chobaija aro ja∙skep pekni dongja (Deut. 14:6).
  2. Pilak natokrang aro chio jrogiparang jerangni gangching aro bisingskap dongja (Deut. 14:9). Pilak natokrangan ong∙nasipile rongtala.
  3. Pilak sakoni do∙orang, do∙gamdot raja, hargila aro alabokni pilak ma∙arang (Levi. 11: 13-19).
  4. “A∙ao malgiparang” (ba ja∙a sambri) (Levi. 11:21-44).

U∙ie ra∙bo: Ia odhairang rongtalbee talataniko daka je manderangni cha∙ronggipa bang∙a jonturang, do∙orang, aro chio donggiparang rongtala. Indioba uano mitam dingtangmancha u∙ie ra∙ani donga. Isolni niamrang gitade, ia matburungrang rongtalja aro uarangko cha∙na nangja: menggorang, achakrang, gurerang, utrang, do∙gamdotrang, soginrang, wakrang, matrang, sapaurang, bisingkap griggipa na∙tokrang, na∙tikrang, ang∙kerang, etchalukrang, beng∙balokrang, aro gipinrang.

6. If a person likes pork and eats it, will he really be destroyed at the second coming?

6.Mande wakni be∙enko cha∙na namnikode aro uko cha∙ode, Kristoni gnigipa re∙bapilanio ua nisiatako man∙genma?

“Maina, nibo, ka∙onangani, ka∙agapako aro wa∙alni wal∙sarechi uni manengako on∙skana ine Jihova wa∙al gnang re∙bagen…Maina pilak be∙enni kosako Jihova, wa∙alchi aro uni tonualchi bichalko chu∙sokatgen; aro Jihovani so∙otgimin bang∙gen…wakni be∙enko, aro mitchianiko, aro menggotchiko cha∙e barirangona re∙angna an∙tangtangko on∙kanggiparang aro an∙tangtangko rongtalatgiparang, uamang damsan bon∙changgen ine Jihova agana” (Isaia 66:15-17).

Aganchakani: Ian jagokatani ongnaba donga, indiba ian kakket bebe onga aro iako aganna nangchongmota. Sastro agana jean “wakni be∙enko” aro gipin rongtalgijanirangko cha∙a jean “mitchiani” ong∙a Gitelni gnigipa re∙bapilanio nisiataniko man∙gen. Jensalo Isol maikoba dakjachina aro cha∙jachina aganon, an∙ching jedakeba Una bamna nanga. Maina, beng∙gipa biteko Adam aro Hoba cha∙anichi pap aro sianiko skanggipa ia a∙gilsakona ra∙baaha. Ian mamungba ong∙ja ine saoba aganna man∙genma? Isol agana manderang gimaataniko man∙gen maina uamang “angni namnikgijako see ra∙aha” (Isaia 66:4).

7. But didn’t this law of clean and unclean animals originate with Moses? Wasn’t it for the Jews only, and didn’t it end at the cross?

7.Indiba ia rongtala aro rongtalgijagipa matburungrangni niamara Moseoni a∙bachengahama? Iara Jihudirangnansama, aro iako chisolo bon∙atahama?

“Aro Jihova Noako inaha… “Na∙a marang gri jillani, mangprakoniko jikse sni sni; aro marang gnang jillani jikseprak, rimbo” (Aba. 7:1,2).

Aganchakani: Pilakkon ong∙ja. Noa Jihudirangna skangan ru∙uta somoionin dongaha, indiba ua rongtala aro rongtalgijagipa matburungrangko u∙ia, maina ua rongtalgiparangko jikse sni sni aro marang gnanggipako jikseprak dake ringona rimnapaha. Parape∙a 18:2 o mitam do∙orangni gimin  agana jerangan Kristoni gnigipa re∙bana skang rongtaljachim.  Kristoni sichakani ia an∙senge dongani niamrangko dingtangatjaha, maina Sastro agana, jerangan uarangko pe∙a uamang Jisuni re∙bapilanio nisiatako man∙gen (Isaia 66:15-17). Jihudirangni ojom ka∙ani okni biding mamungdakeba Gipin jatrangni ojom ka∙ani okni bidingoni dingtangja. Ia an∙sengbaljokani niamrang gimikan pilak salna pilak manderangna ong∙a.

8. Does the Bible say anything about the use of alcoholic beverages?

8.Pekgipa ringanirangko jakkalani gimin Sastro maikoba aganama?

“Chu ka∙dingstekgipa, aro pekgipani ringani aganwatwatgipa, aro uchi pekatako man∙gipa pilakan gisik gnanggipa ong∙ja” (Toe Skiani. 20:1). “Chu gitchakon, rangkareo ua ching∙cheton, ua rinokbalbal napangon uko ninabe. Ja∙man kitiko ua chipu gita sua, aro chikil gita chika” (Toe Skiani. 23:31,32). “Til∙ekgiparang ….ba pekgiparang…Isolni songnokko man∙rikjawa” (1 Kor. 6:9, 10).

Aganchakani: Oe. Sastro chuko jakkalani gimin bilaken mikrakataniko dakaha.

9. Does the Bible warn against the use of other harmful substances, such as tobacco?

9.Sastro gipin bisigrakgipa bosturangko jakkalani gimin mikrakataniko dakahama, jedake ta∙makku?

Aganchakani:Oe. Sastro bisigrakgipa bosturangko jedake ta∙makkkuko jakkalani gimin mingdok a∙selrangko on∙e mikrakataniko daka jean Isol kusi ong∙atja:

  1. Bisigrakgipa samrangko jakkalaniara an∙sengbaljokaniko nosto ka∙a aro be∙enko ong∙siata. “Na∙simang Isolni torom nokdring ong∙a, aro Isolni Gisik na∙simango donga ine na∙simang u∙ijama? Saoba Isolni torom nokdringko gimaatode, Isol uko gimaatgen. Maina Isolni torom nokdring rongtala ong∙a, aro na∙simang uan ong∙a” (1 Kor. 3:16, 17).
  2. Ta∙makkku pekatgipa bostu jean manderangko nokkol napata. Romrangna 6:16 agana je an∙chingara jenan an∙ching an∙tangtangko bamata uni nokkolrang ong∙a. Ta∙makkuko jakkalgiparang, ta∙makkuni nokkolrang ong∙ata. Jisu aganaha, “Na∙a an∙tang Isol Gitelko olakkibo, aro ukosan manibo” (Mati 4:10).
  3. Ta∙makkuko jakkalgiparangni bewal rongtalja. “Uni gimin Gitel agana, Uamangni giseponi re∙ongkatbo, aro dingtang ong∙bo, aro rongtalgijako dangdiknabe; unon anga na∙∙simangko ra∙chakgen” (2 Kor. 6:17). Kristoko je rokomoba ta∙makkuko jakkala ine chanchiataniara gisik griani ong∙jama?
  4. Bisigrakgipa samrangko jakkalaniara tangkako bon∙atanisan ong∙aia. “Na∙simang maini gimin cha∙ani ong∙gijagipana tangkako, aro okkaatgijagipana nangni game man∙ako koros ka∙a? an∙chingara Isolni an∙chingna on∙gipa tangkani nokkol pamongrang ong∙a, aro “iano nokkol pamongrango iako am∙a, uamangko maikai bebegipa nikgen” (1 Kor. 4:2).
  5. Bisigrakgipa samrangko jakkalanichi an∙chingko didiatgipa Gisik Rongtalgipani basee ra∙ani bilni gimin u∙ie ra∙ani bilgriata. “Janggina dakgrikgipa beenni skarangoni antangtangko rakkibo” (1 Pitor 2:11). Bisigrakgipa samrangko jakkalaniara be∙enni skaniko chu∙sokatanisan ong∙a.
  6. Bisigrakgipa samrangko jakkalanio janggi tanganiko bakkandikata. Science ta∙makkuko jakkalanio janggi tanganiko bakkan∙dikata ine sakkiko man∙aha. Ian mande sootnabe ine ingipa Isolni geetaniko peani onga (Reo. 20:13). Beben ian ka∙sinesa so∙otgenchimoba,ian so∙otani ong∙kuaienga. Nang∙ni sianiko ra∙dona man∙ani nambatsranggiparangonimingsa cholde ta∙makku jakkalaniko watgalsranganian ong∙gen.

10.Maia mitamrang ramramgipa indioba nangchongmotgipa an∙seng baljokani niamrangko Sastroo nikna man∙na?

Aganchakani: Iano ming 11 Sastroni an∙sengbaljokani nimrangko mesokatenga:

 

11. Nang∙ni cha∙anirangko somoi gita cha∙bo, aro matburungni mitimko ba an∙chiko jakkalnabe.

“Nangani somoio chupekanina ong∙gija bilna cha∙on” (Aganpraka 10:17).

“Na∙simang mitimko aro an∙chikoba cha∙na nangja…ian na∙simangni chasongni chasongna jringjring chon∙changgijagipa niam ong∙china” (Levirangna 3:17).

 

U∙ie Ra∙bo: Science bebe ong∙a ine ma∙sina man∙aha je bang∙bata ka∙tongni sabisirang an∙chio mitim bang∙dugaani a∙sel ong∙a – aro mitimrangko jakkalaniara an∙chio dugaa mitimko ong∙ata. Iako indake nikna man∙a je Isolara maiko aganengachim pilakkon name daken ma∙sigipa ong∙a, ong∙jama?

A. Cha∙pretnabe. :Na∙a cha∙na sikgipa ong∙ode, an∙tangni gitoko chakkuko donbo” (Toe Skia. 23:2). Luk 21:34 o, Kristo dingtangmancha dake bon∙kamani salrango cha∙waka aro pekao ong∙ani gimin mikrakataniko dakaha. Cha∙pretaniara, ian an∙tangko rakkina man∙gijani bewal ong∙a, ian bang∙a sibisirangko ong∙katataha.

B. Mikbuani ba matnanganiko ra∙bitnabe. Indakgipa papni chanchianirang be∙enni kam ka∙aniko golmal ka∙a. Sastro agana je mikbuaniara “grengrangni soani ong∙a” (Toe Skiani 14:30). Kristoba ganchiona on∙aniko ra∙bana skang matnanganiko galatchengchina ge∙etaniko dakaha (Mati 5:23,24).

C. Ka∙tongo kusi ong∙aniko donjringbo. “Ka∙srokgipa ka∙tong an∙sengatani ong∙a; indiba be∙gimin gisik grengrangko ra∙nata” (Toe skiani. 17:22). “Maina gisiktango uni chanchia gitan ua ong∙a” (Toe Skiani. 23:7). Bang∙a sabisirangan jeonin manderang saknaaniko man∙enganiara gisiko duk man∙ani gimin ong∙a. Kusi ong∙e aro katchae donganian an∙senbaljokaniko aro janggi tangbanganiko on∙a!

E. Jihovao chugimik kadonganiko donbo. “Jihovana kenaniara tangani ong∙a” (Toe Skiani. 19:23). “Ang de, angni kattarangna gisik on∙bo…Maina uarangko manigiparangna uaranga tangani ong∙a aro uamangni be∙en gimikna an∙sengatani ong∙a” (Toe Skiani 4:20, 22). An∙sengbaljokani Isolni ge∙etanirangko maniaoni aro Uo chu∙gimik ka∙donganiko donaoni ong∙bara.

F. Tiktak dake kam ka∙bo aro chu∙onga gita tusia aro neng∙takan baksa be∙enko ranta ka∙jringbo. “Saldok na∙a kamko ka∙bo; indiba snigipa sal Jihova nang∙ni Isolna neng∙takani ong∙a; uno na∙a mamung kamkoba ka∙nabe” (Reo. 20:9,10). “Kam ka∙gipa tusinapa” (Aganprakgipa 5:12). “Mikkang gramchie cha∙aniko cha∙gen”(Reo.3:19). “Pringwalni chakatara, ru∙utosan neng∙takata, onggramaiani onga” (Git. 127:2). “Maina salni kokimao an∙tangni kam ka∙gimin uni pilak kamoniko, aro uni ka∙tongni jotking dakaoniko mande maiko man∙a? “Oe, waloba uni gisik tom∙tomja. Iaban ong∙gramaiani” (Agan. 22,23).

G. Nangni beenko rongtale rakkibo. “Mamung rongtalgijaniko dandiknabe” (Isaia 52: 11).

Lady holding a lap, the sun turned dark

H. Pilakon krae dakbo.“Susagrikgipa sakanti pilakni gimin an∙tangko rakia” (1 Kor.9:25). “Na∙simangni sontolko pilak manderang nichina” (Phil. 4:5). Kristian mande antangna namgijako rabagipa pilakonin chugimikan gelnsrangna nanga. Je bewalrangan an∙sengbaljokaniko nosto ka∙a, “Na∙a mande so∙otnabe” ingipa niamko pe∙a. Uarang an∙tangko ka∙sine so∙otna miksonganio ong∙a.

Lady holding a lap, the sun turned dark

I. Be∙enna namgija ong∙gipako gelbo (1 Kor. 3:16,17). Ian nangko jagok manatnaba donga, indiba medical science iani gimin chongmotgipa onganiko nikaha je chaa, coffee, aro pilak rokom ringanirango sambisirang aro gipin namgijagipa bisirang donga jean mandeni be∙enko nosto ka∙enga. Iarango chini ba krim gita man∙gipa namgniko man∙ana agre mamung be∙enna namgni ong∙gipa cha∙ani dongja, aro an∙ching pilakan dugaa chiniko jakkalronga. Dikdiksana bilakatgipa cha∙anirang be∙enko nosto ong∙ata, be∙enna bilakataniko ra∙bagipa ramramgipa cha∙anirangara tela gario tonsa malko ra∙baa gita ong∙a.Indakgipa ringanirango similgipa ringtoani ba palna nangani gimin ong∙ja indiba caffeine aro chinirang bang∙en dongani giminsa ong∙a. Bang∙a Americani manderang saaniko man∙a maina uamang chaa, coffee, aro gipin ringanirangko watna man∙ja. Ian diabolko kusi ong∙ata aro mandeni janggirangko nosto ka∙rongaha.

Cha∙ani somoiko kusi ong∙ani somoi dakbo.“Mande sakantini cha∙na, aro ringna aro an∙tangni pilak kamo katchana man∙ara, ian Isolni on∙asa (Agan. 3:13). Cha∙ani somoio kusi ong∙jaode, cha∙anirang oko ojom ong∙ja. Uarangko gelbo.

Nangenggiparangko dakchakbo. “Denggu dakani kaanirangko engara, pakripeni budurangko enggruara, aro onia dakako man∙gipa jakgitel watara, aro pilak pakripeko pe∙ara, okkrigipana cha∙aniko on∙paara, a∙pal galgimin kangalko nang∙ni nokona rimbaara ong∙jama; nagandeko nikon…pindapna, aro nang∙ko an∙sengatani bakbakan ong∙katgen” (Isaia 58:6-8). Iako altuabeen ma∙sisretronga: Jensalo an∙ching kangal aro duko ga∙akgiparangko dakchakon, an∙ching an∙tangtangko an∙sengataniko namdabatna man∙a.

12. Maia nangchongmotgipa gisik ra∙ataianiko Isolni niamrangna simsakgijagiparangna on∙aha?

“Na∙simang brangatako man∙nabe, Isol kal∙stapani ong∙ja; maina mande jeko sata, uko ua ragen”

(Galatirangna 6:7).

Aganchakani: Jerangan Isolni an∙sengatani niamrangna simsakjaniara an∙tangni garina simsakgija neng∙nikataniko man∙a gita be∙en bimangrangni nosto ong∙ani aro janggirangni cham∙e bon∙ataniko man∙gen. Aro jerangan Isolni an∙sengatani niamrangko pe∙aniko dakronga chu∙gimikan bon∙kamaode nisiataniko man∙gen (1 Kor. 3:16,17). Isolni an∙sengatani niamrang skatang dakgipa niamrang ong∙ja – uarangara ong∙telaigipa ong∙a jean a∙gilsak salgisako mangrakatgimin niamrang ong∙a, jedake law of gravity gita ong∙a.Ia niamrangko manigija dakanio gimaaniko ra∙bagen. Sastro agana, “A∙sel gri sao on∙ara nangja” (Toe Skiani. 26:2). Jensalo an∙ching an∙sengbaljokani niamrangna simsakjahaon neng∙nikanirang sokbara. Isol, ka∙sachakanio, ia niamrang maina ong∙achim an∙chingna agana jedakode an∙ching dukrangko gelna man∙gen, jean uarangko pe∙ani giminsa ong∙aha.

13. An∙sengbaljokani gimin maia aiao inmangipa bebe ong∙aniko an∙ching dedrang aro dedrang su∙drang bak manpaa?

“Maikai, nang∙na aro nang∙ni ja∙mano nang∙na dedrangna namgni ong∙na man∙gen, na∙a uko cha∙na nangja” (Deut. 12:25). “Maina anga Jihova nang∙ni Isol sanalgipa Isol, pagiparangni namgijana dedrangni kosako, angko mitchigiparangni gitamgipa chasongni kosako, aro brigipa chasongni kosako sasti on∙gipa” (Reo. 20:5).

 

Aganchakani: Isol rongtalen agananiko daka je dedrangrang aro ja∙mano ong∙gipa dedrang (brigipa chasong) Isolni an∙selbaljokani niamrangna manigijagipa ma∙a paarangni dosna sastiko ra∙na nanga. Dedrangrang aro ja∙mano ong∙gipa dedrangrang Isolni niamrangko jegalanio man∙rikgipa ma∙a paarang ni bilgrianiko aro be∙eno saanirangko man∙rikpaa. Na∙simangni gamchatgipa dedrangrangni aro ja∙manni dedrangrangni kosako ong∙atnasigipa maiaba namgijarangko na∙a geljawachima? 

14. Maia gipin gisikna jrimani chong∙mot ong∙aniko Isolni Kattao parape∙aha?

“Aro marang, aro mitchiani aro tol∙ako dakgipa uona mamung dakeba napjawa” (Para. 21: 27). “Indiba an∙tangtangni misilgni aro mitchignirangko ja∙rikgipa ka∙tong gnanggiparangara, anga uamangni re∙aniko uamangni skotangtangni kosakona ra∙bagen ine Gitel Jihova agana” (Ezekiel 11:21).

 

Aganchakani: Mamung ong∙siani ba rongtalgijaniko Isolni songnoko napna on∙jawa. Pilak rongtalgija dakbewalrang mandeko rongtalgija ong∙ata. Kragija cha∙anirangko jakkalanio mandeko rongtalgija ong∙ata (Daniel 1:8). Ian gisik jrime chanchina nangani indiba chong∙mot ong∙a. An∙tangtangni namnika gita je manderangan skatang dakanirango re∙a aro jerangon Isolni katchaani dongja an∙tangtangni jringjrotna janggi jokaniko gimaatgen.

15. Maiko pilak bebegipa Kristianrang changsano dakna nanga?

“Uni gimin, be∙enni aro gisikni pilak moilanoniko an∙tangtangko rongtalatna hai” (2Kor.7:1). “Aro ia ka∙dongako uno dongipa sakantian, uni rongtala gita chacha, an∙tangko rongtalata” (1 Johan 3:3). “Angna ka∙saode, indide na∙simang angni ge∙etanirangko manibo” (Johan 14:15).

 

Aganchakani: Bebegipa Kristianrang an∙tangtangni janggirangko Isolni an∙sengatani niamrang baksa apsan janggi tanggen maina uamang Una ka∙saaha. Uamang u∙ia je Uni niamrang uamangko kusi ong∙atna aro diabolni sabisirangoniko chelchakna dakchaka (Wat. 10:38). Isolni ku∙pattiani aro niamrang pangnan an∙chingni namgina ong∙a, jedake namgipa ma∙a paarangni niamrang aro ku∙pattianirang uamangni dedrangrangna nambatgipa ong∙aha. Aro jensalo an∙ching namako u∙iahaon, Isolna an∙ching agane on∙na nanggen. “Uni gimin namako dakna u∙ie uko dakgijagipana uan pap ong∙a” (Jakob 4:17).

15. Some evil habits bind people so tightly. What can they do?16. Some evil habits bind people so tightly. What can they do?

“As many as received Him, to them He gave the right to become children of God” (John 1:12).
“I can do all things through Christ who strengthens me” (Philippians 4:13).

Answer:   You can take all of these habits to Christ and lay them at His feet. He will joyfully give you a new heart and the power you need to break any sinful habit and become a son or daughter of God (Ezekiel 11:18, 19). How thrilling and heartwarming it is to know that “with God all things are possible” (Mark 10:27). And Jesus said, “The one who comes to Me I will by no means cast out” (John 6:37). Jesus is ready to break the shackles that bind us. He longs to set us free and He will, but only we will permit it. Our worries, bad habits, nervous tensions, and fears will be gone when we do His bidding. “These things I have spoken to you … that your joy may be full” (John 15:11). The devil argues that freedom is found in disobedience, but this is false! (John 8:44).

17.Mitam namgijagipa bewalrang manderangko bilake kae donaha. Uamang maiko dakna man∙a?

“Indiba badita mande uko ra∙chakaha, Isolni de ong∙china bil on∙aha” (Johan 1:12). “Angko bilakatgipao anga pilakkon dakna ama” (Phil. 4:13).

 

Aganchakani: Na∙a ia pilak dakbewalrangko Kristoona ra∙angna man∙a aro uarangko Uni ja∙ao donena man∙a. Ua katchae nang∙na gitalgipa ka∙tongko aro papni namgijako pe∙e galna bilko nang∙na on∙gen aro Isolni depante ba demechikrang ine chanako man∙gen (Ezekiel 11:18, 19). “Isol baksa pilakkon dakna ama” (Mark 10:27) ine u∙ina baditan ka∙tongna kusi aro dongtoani ong∙a.  Aro Jisu agane inaha, “Angona re∙bagipako anga mamung dakeba a∙palchi galjawa” (Johan 6:37).  Jisu anchingko kagipa budurangko enge galna tarie dongenga. Ua anchingko jakgitelatna skenga aro Ua dakgen, indiba uko an∙ching pakwatnasan nangaigen. Jenslo Uni ge∙etani an∙ching dakon, an∙chingni jajrenganirang, namgija bewalrang, gisiko jajrenganirang, aro kenjagokanirang re∙anggen. “Angni katchaa maikai na∙simangon ong∙gen, uni giminan anga na∙simangna iarangko aganaha” (Johan 15:11). Diabol jegrikaniko dakronga je jakgitelanikode bamgija dakaniosa man∙ronga, indiba ian tol∙anisan ong∙a! (Johan 8:44).

18.Isolni gitalgipa songnokni gimin maia aiao inmangipa ku∙rachakanirangko on∙aha?

“Aro anga saa ine uano donggiparang aganjawa” (Isaia 33:24). “Aro siani ongjawaha, aro kalimani, aro chrikani, aro sasknaani ongjawaha” (Para. 21:4). “Uamang do∙gamdotrang gita grangrangchi doanggen; uamang daaire neng∙jawa; uamang re∙e nom∙bokjawa” (Isaia 40:31).

Aganchakani: Isolni gitalgipa songnoko songdonggiparang Uni ansengatani niamrangko kusi onge jarikgen, aro uano saani ba sabisi dongjawaha. Uamang pangnajolna dambe ong∙e bilakataniko man∙gen aro Isol baksa jringjrotna chu∙sokgipa katchaanio aro kusi ong∙anio donggen.

19. An∙senge donganiara Sastroni toromni bak ong∙ani gimin, na∙ara Isolni pilak an∙sengatani niamrangko ja∙rikna skengama?

Nang∙ni aganchakani: _______________


Thought Questions

Nang∙ni Sing∙anirangna Aganchakmanaha


  1. Skanggipa Timothy 4:4 o agana, “Maina Isolni pilak dakgimin nama ong∙a, aro mamungba galani ong∙ja, uko mitelan baks ra∙ode.” Iako na∙a talatna man∙genma?

Aganchakani: Ia Sastroni kattarangara cha∙ani gimin janapaniko daka “Maina Isolni pilak dakgimin nama ong∙a, uko mitelan baksa ra∙ode” (pod 3).Ia cha∙anirangara rongtala jekon Levirangna 11 aro Deuteronomy 14 o janapaha. Pod 4 o rongtalbeen agananiko daka je Isolni pilak dakgimin janggi gnanggiparang nama aro mamung galani ong∙ja, maina uarangko “mitelan baksa ra∙ode” (rongtalgipa matburungrang). Pod 5 o agana je ia matburungrang (ba cha∙anirang) ra∙chakgimin ong∙a. Uarangko Isolni kattachi “rongtalataha” jekon uarang rongtala ine agana, aro “bi∙achi” pattiaha, jekon cha∙na skang bi∙aniko dakaha. Ka∙sapae u∙ie ra∙bo, je manderangn rongtalgija cha∙anirangko cha∙e “an∙tangtangko rongtalata” damsan bon∙changataniko man∙gen (Isaia 66:17).

 2. Mati 15:11 agana, “Mandeko marang nangatgipa ku∙siko napgipa ong∙ja, indiba kusikoni ongkatgipasa mandeko marang nangata.” Iako na∙a maikai talatgen?

Aganchakani: Mati 15:1-20 ona janapgipa katta jakrangko skanggipa jaksugija cha∙ani gimin ong∙a (pod 2).  Iano cha∙ani gimin aganja, indiba jaksuani giminsan aganenga.Sastro skigiparang  skianiko dakaha je je cha∙aniko dingtangmancha jaksuchenggija cha∙a cha∙gipa an∙tangko rongtalgija ong∙ata. Jisu aganaha je ia jaksuanirangara mamungba orto dongja. Pod 19 o, Ua badiaba namgijarangni gimin janapaniko daka: jekai mande so∙otanirang, til∙ekanirang, cha∙uanirang, etc. Uni ja∙mano Ua indake matchotataha, “Iarang mandeko marang nangatgipa; indiba jaksugija cha∙a manderangko marang nangatja” (pod 20).

 

3. Indiba Watarangna 10 o serikgimin gita, Jisuara Pitorna mikjumango mesokgipa pilak matburungrangko rongtalatjahama?

Aganchakani: Ian ong∙ja. Ia nikanio nikaniara matburungrangni gimin ong∙ja, indiba manderangni giminsa ong∙a. Isol Pitorna mikjumango mesokaniko dakaha je Jihudirangni bebera∙ani gita, Gipin Jatrang rongtalgijagiparang ong∙ja. Isol Gipin Jat, Korneliusko, Pitorko grongna manderangko watatchina aganaha. Isol ia nikaniko Pitorna ong∙jagenchimode, ua uamangko grongna jechakgenchim, maina Jihudini niamo Gipin Jatrangko noknapna beng∙ani dongaha (pod 28). Jensalo manderang sokbahaon, Pitor uamangko rimchaksoaha, aro talataniko dakaha je, iako ua dakjawachim, indiba ua indine aganaha, “darang mandekoba marang ba rongtalja inna nangja ine Isol angna mesokaha” (pod 28).  Odhai gipino (Watata. 11), mondolini memborrang Pitorko Gipin Jatrang baksa agangrikahanina matnangaha. Uni gimin Pitor uamangna an∙tangni nikgipa nikaniko aro uni ortoko agane on∙aha. Aro Watatarangna 11:18 o agana, “Aro uamang ia kattarangko knaoa jrip dongaha. Indide Isol gipin jatrangnaba jaggina gisik pil∙aniko on∙aha, ine Isolko rasong chaataha.”

 

4. Maina cha∙jaode, Isol wakko ong∙ataha?

Aganchakani:  Ua soginiko ong∙ataha gitan apsan miksonganio ong∙ataha – sigimin manggisi ba rongtalgijarangko rongtalatna. Aro sogin ia kamko namedaken chusokata.

 

5. Romrangna 14:3, 14, 20 o agana: “Chagipa chagijagipako chonnikjachina; aro chagijagipa chagipako bichal kajachina; maina Isol uko rachakaha.” Iako na∙a talatna man∙genma?

Aganchakani: Pod 3 oni 6 ona chagipa chagijagipako tosusae agananiko daka. Iano segipa kattarang minggnian kakket onga ine aganja, indiba darangba saksa sakgipinni kosako bichal ka∙jachina inesa agana, indiba Isol Bichal Ka∙gipa ong∙china (pod 4, 10-12). Pod 14 aro 20 o cha∙anirangni gimin agana, jerangkon miterangna onaha – aro, niam gita rongtalja – Levirangna 11 o janapgipa rongtalgipa aro rongtalgijagipa matburungni be∙enni gimin ong∙ja. (1Kor. 8:1,4,10,13 ko poraibo). Iano chanchianiko dakanio darang cha∙aniba, miterangna skanggipa on∙ahani gimin, “rogtalja ba rongtala maina “a∙gilsako mite saksaba dongja” (1 Kor. 8:4). Indiba indakgipa cha∙anichi saoba mande an∙tangni chanchianiko jajrengatode, ua uko saksan wate donchina. Ba ian sakgipinko gisik saatode, ua uoni gelchina.

 

6. Isolni an∙sengbaljokani niamrangna an∙tangtangni gimin chanchigija Isol Jihovana ka∙samangmangaiode chu∙ongaigenma?

Aganchakani: Indiba na∙a Isol Jihovana kakket ka∙saaode, na∙a Uni an∙sengbaljokani niamrangna bamna sikgen maina indakesa nang∙ko chu∙onga gita an∙senganiko, kusi ong∙aniko, aro rongtalaniko man∙naUa nang∙na tariaha. “Aro chu∙sokatako man∙enba, ua uko manigipa pilakna  jringjrotni jokani ong∙atgipa ong∙baaha” (Ibri. 5:9). Jisu aganaha, “Angna ka∙saaode, indide na∙simang angni ge∙etanirangko manibo” (Johan 14:15).  Jensalo an∙ching bebeo Gitelko maniode, an∙ching mamungdakeba Uni an∙sengatani niamrangni gimin pa∙sike aganjawachim. Indakgipa Isolnirangni gimin chanchiani chong∙motgipa ka∙tongko parape∙a. “Angko Gitel, Gitel, ingipa pilakan salgini songnoko napna man∙gen, ia ong∙ja, indiba salgio donggipa angni Paani namnikako dakgipasa” (Mati 7:21).

 

 See Rakkianirang:  ________________________________________________________________________


Nipiltaianiko Dakani

  1. Mandeni be∙enna Isolni an∙sengatani niamarangko ja∙rikaniara (1)

_______ Dedrangnasa nangchongmota, indiba dal∙giminnade nangchongmotade ong∙ja.

_______ Ian Sastroni toromni nangchonmgotgipa bak ong∙a.

_______ Ian mandeni torom manianina mamung dakna nangani dongja.

  1. Isolni an∙sengbaljokani niamrangko (1)

_______ A∙bachengonin, an∙chingko ong∙atgipachi on∙aha, jean an∙chingni kusi ong∙ani gimin nambate u∙igipa ong∙a.

_______ Jihudirangnasa on∙aha, indiba an∙chingnade da∙alo jakkalna man∙ja.

_______ Uan nokgipa ong∙a aro an∙chingko sason ka∙gipa ong∙a ine anchingna mesokna on∙aha.

  1. Chong∙motgipa Kristian mande (1)

_______ An∙tangni nangnikgipa cha∙aniko cha∙gen aro ringaniko ringgen.

_______ Isolna ka∙saaigen indiba Uni an∙sengbaljokani niamrangko gelgen maina uarangko chisolo bon∙ataha.

_______ Be∙en, gisik, aro cholonko bilakatgipa cha∙anikosan cha∙gen aro Isolna rasongko ra∙bagen.

  1. Mandeni skanggipa cha∙ani (1)

_______ Bite aro bitchilrangan ong∙a.

_______ Chu aro be∙enko cha∙anikoba man∙gopaha.

_______ Adam aro Hobani namnikgipa pilakkon aro je cha∙aniba ong∙aha.

  1. Isol ia janggi gnanggiparangko rongtalja ine chanaha (7):

_______ Matchu _______ Sapau _______ Bisingkap donggijagipa na∙tok _______ Wak _______ Magur na∙sinchi

_______ Na∙tik  _______ Do∙gepchi _______ Balgitchak _______ Na∙tik _______ Mat _______ Ut  _______ Do∙reng atore

_______ Do∙bok

  1. Chuko ringaniko (1)

_______ Kristian mandena kraa gita ringaiode namaia

_______ Namja dake nikgipa mandenasan ong∙aia.

_______ Kristian mandede jakkalna nangsrangja.

  1. Sada jakkalaniara (1)

_______ Mandeni paltang jakkalanisan ong∙aia aro uni torom baksade mamungba nangrimani dongja.

_______ Pap ong∙a, aro Kristian mande je rokomoba uko jakkalna nangja.

_______ Kristian mandena namgni ong∙a.

  1. An∙sengbaljokani niamrangko sandie nibo jerangna Isolni an∙sengbaljokani niamrang ong∙a: (9)

_______ Cha∙pretnabe

_______ Cha∙ani ja∙mano ta∙makku ringbo.

_______ Kusi ong∙bo aro katchabo.

_______  Cha∙na skang chu ringbo.

_______ Nan∙gni be∙enko rongtale rakkibo.

_______ Wakni be∙enko bang∙e cha∙bo.

_______ Coffe aro chako bang∙e ringbo.

_______ Pilakon krae dakbo.

_______ Somoi gita cha∙aniko cha∙bo.

_______ Matnanganirangko ra∙bite dongnabe.

_______ Kam ka∙bo, be∙enko ranta ka∙jringbo, aro tusibo.

_______ Gitelo chu∙gimik ka∙dongbo.

_______ Matburungni mitimko aro an∙chiko jakkalnabe.

 (9) Isolni an∙sengbaljokani gimin namen nangchongmotgipa bebe ong∙aniara (1)

_______ Ma∙a paarang Isolni an∙sengbaljokani niamrangna simsakjahani gimin bis∙arang aro deritchu su∙ritchurang be∙enni bilgrianiko man∙ronga.

_______ Ia niamrangara Jihudirangnasa ong∙a, da∙alode nangjaha.

_______ An∙ching Kristona ka∙sachongmotode, Uni an∙sengbaljokani niamrangde gamchatjaha.

 (10) Papni kamrangoni nambatsranggipa chena amanide (1)

_______ Uarangoni gelbo.

_______ Kristona an∙tangko chu∙gimikan on∙kangbo, jean an∙chingna pilakkon dakna bilko on∙a.

_______ Uarang re∙anggen ine ka∙dongbo.

 (11) Isolni an∙sengbaljokani niamrangara (1)

_______ Gariko chalaiani niamrang gita ong∙a. uarangara an∙chingna nambatgipa ong∙a, aro jensalo uarangko an∙ching simsakgija dakahaon, neng∙nikaniko man∙ronga.

_______ Moseni mitam niamrangko chisol sako bon∙ataha.

_______ Namgipa chanchiani, indiba uarangara paltangni Isol baksa nangrimanina mamungdakeba nangeja.

 (12) Bebegipa Kristian mandede (1)

_______ Bi∙na gita somoiko ra∙batgen indiba Isolni an∙sengatani niamrangna simsakjawa.

_______ Jensalo Isolni niamrang baksa nangtingrikon, ua rang∙sanan je bewalkoba dingtangatgen, maina jensalo an∙ching Kristona ka∙saaon, an∙ching kusi ong∙en Uni niamrangko aro Uni ge∙etanirangko rakkigen.

_______ Ta∙makkuko jakgitele jakkalna sikgen.

 (13). Isolni an∙sengbaljokani niamrangko ja∙rikna ian angni miksongani.

_______ Oe

_______ Ong∙ja.