Lesson 13

Dalāgipa sana bananiko dakaniara dam gri indina onāani ongāa ā indiba anāching doctorrangko nangjaon ian dalābatgipa ongājawachimma? Doctorrang gri sanabananiko dakna manāa ine naāa uāiama?Nangāni beāenko simsakbo! Scientistrang anāchio mitim dongani, sada, gisiko nengānikani, ok dalāe milani, aro chu ringani gimin mikrakataniko dakronga, indide maini gimin nangni rasongko amāa? Naāa maikai nangāni beāen bimangko rakkia Isol simsakaniko daka, aro Ua nangāna indin daksamsogipa anāsengabaljokanigita reāchina, chongāmotan Sastroo, nangāna onāaha! Maikai naa chugimik ansengbaljokani aro jaroe janggi tangani gimi chongmot onganirangna, naa ia Poraianiko dakbo ā indiba jekoba aganna skang poraichengbo!
1.Anāsengbaljokani niamrangara chongāmotgipa Sastroni toromni bak ongābebeama?
āKaāsara, nangāni janggini namroroa gitan, naāa pilakni gimin namrorochina aro anāsengchina anga biāaā (3 Johan 1:2).
Aganchakani: Oe. Sastroo beāen anāsengbaljokaniko namen gamchate raāa. Mandeni chanchia, gisikni biding, aro beāenara geāsa geāgipin baksa nangrimani aro pangchakani donga. Beāenni badiaba bak nengānikani ongāode, minggipinba nangea. Beāen bimang jakkalsretaniko manāon, gisikni bidingo chanchianirangba Isolni miksongani gita ongāna manārongja ā aro naāa mamungdakeba chuāsokgipa janggi tanganiko tangna manājawa. (Johan 10:10).
2.Maina Isol anāsengbaljokani niamrangko Anātangni manderangna onāaha?
āAro ia pilak niamko dakna, anāchingni Isol Jihovana kenchina Jihova anāchingko geāetaha, maikai anāchingni namgni pangnan ongāgen, aro daāo ongāa gita, ua anāchingko tange rakina manāgenā (Deut. 6:24). āAro naāsimang Jihova naāsimangni Isolna dangdike onābo, ua nangāni chaāaniko aro nangāni chiko patigen; aro anga nangāni jatchioniko saako raāanggenā (Deut. 23:25).
Aganchakani: Isol anāsengbaljokani niamrangko onāaha maina mandeni beāenna maia nambata uko Ua uāia. Gariko tarigiparang gitalgipa gari geāantikon namedake uāigipa ongāa maina uarangko operationmanualo pangchake tariaha.Isol jean, anāchingni beāen bimangrangko ongāataha, Uoba āoperation manualā donga.Ā Uan Sastro ongāa. Isolni āoperation manualā ko jegalanio bangāa changon jedake gariko jakkalsrete namjabegipa nengānikanio ongāata gita, sabisirangona, ongāgija dake chanchianiona, aro janggirangko gimaataniona sokata. Isolni onāgimin niamrangko jaārikanichi ānaljokgipa anāsengbaljokanionaā reābana (Gitrang 67:2) aro chuāsokgipa janggiko manāna (Johan 10:10) dakchaka. Anāchingni bakrimpaani baksa, Isol ia dalāgipa anāsengbaljokani niamrangko jakkalna manāa jedakode Satanni raābaenggipa sabisirangoniko komiatna aro giamaatsrangna manāgen (Gitrang 103:2,3).

3.Isolnni anāsengbaljokani niamrangara chaāani aro ringanirang baksa maiba dakna nangani dongama?
āNaāsimang namako chaāboā (Isaia 55:2). āUni gimin naāsimang chaāoba, ringoba, jekoba dakoba, pilakkon Isolni rasongna dakbo (1 Kor. 10:31).
Ā
Aganchakani: Oe. Kristian mandede āmaia namaā baseesa, Isolna rasongko onāna dingtangdingtang chaāaniko chaāa aro ringaniko ringa. Isol bostuko chaāna namgipa ongāja ine aganode, Ua maiba nambatani giminsa ongāaha. Ua rakgipa sason kaāgipa ongāja, indiba kaāsaan gapgipa Pagipa ongāa. Uni pilak kuāpattiani anāchingni namgnina pangnan ongāa. Sastro kuārachakaniko daka, āSronge reāruragiparangoniko ua mamung namako raārikjawaā (Git. 84: 11). Uni gimin Isol maikoba anāchingoniko raārika ongāode, ian anāchingna namgija ongāani giminsa ongāaha.
Ā
Uie rabo: Darang mandeba salgiona reāna anātangni namnika gita chaāna manāja. Jisu Kristoko Gitel aro Jokatgipa ine raāchakgipasa uko dakna manāgen. Isolni anāsengbaljokani niamko simsakgija dake, uni namgipa bichalko gimaatnaba donga aro papo gaāaknaba donga, janggi jokaniko gimaataona kingkingba soknaba donga.

4.Isol jensalo manderangko ongāatahaon, maiko chuāsokgipa wilwilao uamangna chaāna onāaha?
āAro Isol inaha, Nibo, anga aāa gimiko donggipa, pilak bitchri gnanggipa sam, aro maāmanti bitchri gnanggipa bite nanggipa bolko naāsimangna onāahaā¦Naāa ia barini pilak boloni biteko chaātokna amaā (Aba. 1:29; 2:16).
Ā
Aganchakani: Aābachengo Isolni manderangna chaāaniko onāaniara, bite, bitchilrang, aro bitchri gnanggipa biterangkosa onāahachim. Onātisa jaāmano samjakrangko onādapaha (Aba. 3:18).

5.Maia dingtangmanchagipa chaāanirangko Isol rongtalja aro chaāna manāja ine janapaha?
Aganchakani: Levirangna 11 aro Deuteronomy 14 o Isol chaāanirangko bakate rongtalja ine mesokaha. Odhairang gimikkon poraibo.
- Pilak matburungrang jerangan elābue chobaija aro jaāskep pekni dongja (Deut. 14:6).
- Pilak natokrang aro chio jrogiparang jerangni gangching aro bisingskap dongja (Deut. 14:9). Pilak natokrangan ongānasipile rongtala.
- Pilak sakoni doāorang, doāgamdot raja, hargila aro alabokni pilak maāarang (Levi. 11: 13-19).
- āAāao malgiparangā (ba jaāa sambri) (Levi. 11:21-44).
Uāie raābo: Ia odhairang rongtalbee talataniko daka je manderangni chaāronggipa bangāa jonturang, doāorang, aro chio donggiparang rongtala. Indioba uano mitam dingtangmancha uāie raāani donga. Isolni niamrang gitade, ia matburungrang rongtalja aro uarangko chaāna nangja: menggorang, achakrang, gurerang, utrang, doāgamdotrang, soginrang, wakrang, matrang, sapaurang, bisingkap griggipa naātokrang, naātikrang, angākerang, etchalukrang, bengābalokrang, aro gipinrang.

6.Mande wakni beāenko chaāna namnikode aro uko chaāode, Kristoni gnigipa reābapilanio ua nisiatako manāgenma?
āMaina, nibo, kaāonangani, kaāagapako aro waāalni walāsarechi uni manengako onāskana ine Jihova waāal gnang reābagenā¦Maina pilak beāenni kosako Jihova, waāalchi aro uni tonualchi bichalko chuāsokatgen; aro Jihovani soāotgimin bangāgenā¦wakni beāenko, aro mitchianiko, aro menggotchiko chaāe barirangona reāangna anātangtangko onākanggiparang aro anātangtangko rongtalatgiparang, uamang damsan bonāchanggen ine Jihova aganaā (Isaia 66:15-17).
Aganchakani: Ian jagokatani ongnaba donga, indiba ian kakket bebe onga aro iako aganna nangchongmota. Sastro agana jean āwakni beāenkoā aro gipin rongtalgijanirangko chaāa jean āmitchianiā ongāa Gitelni gnigipa reābapilanio nisiataniko manāgen. Jensalo Isol maikoba dakjachina aro chaājachina aganon, anāching jedakeba Una bamna nanga. Maina, bengāgipa biteko Adam aro Hoba chaāanichi pap aro sianiko skanggipa ia aāgilsakona raābaaha. Ian mamungba ongāja ine saoba aganna manāgenma? Isol agana manderang gimaataniko manāgen maina uamang āangni namnikgijako see raāahaā (Isaia 66:4).

7.Indiba ia rongtala aro rongtalgijagipa matburungrangni niamara Moseoni aābachengahama? Iara Jihudirangnansama, aro iako chisolo bonāatahama?
āAro Jihova Noako inaha⦠āNaāa marang gri jillani, mangprakoniko jikse sni sni; aro marang gnang jillani jikseprak, rimboā (Aba. 7:1,2).
Aganchakani: Pilakkon ongāja. Noa Jihudirangna skangan ruāuta somoionin dongaha, indiba ua rongtala aro rongtalgijagipa matburungrangko uāia, maina ua rongtalgiparangko jikse sni sni aro marang gnanggipako jikseprak dake ringona rimnapaha. Parapeāa 18:2 o mitam doāorangni giminĀ agana jerangan Kristoni gnigipa reābana skang rongtaljachim.Ā Kristoni sichakani ia anāsenge dongani niamrangko dingtangatjaha, maina Sastro agana, jerangan uarangko peāa uamang Jisuni reābapilanio nisiatako manāgen (Isaia 66:15-17). Jihudirangni ojom kaāani okni biding mamungdakeba Gipin jatrangni ojom kaāani okni bidingoni dingtangja. Ia anāsengbaljokani niamrang gimikan pilak salna pilak manderangna ongāa.

8.Pekgipa ringanirangko jakkalani gimin Sastro maikoba aganama?
āChu kaādingstekgipa, aro pekgipani ringani aganwatwatgipa, aro uchi pekatako manāgipa pilakan gisik gnanggipa ongājaā (Toe Skiani. 20:1). āChu gitchakon, rangkareo ua chingācheton, ua rinokbalbal napangon uko ninabe. Jaāman kitiko ua chipu gita sua, aro chikil gita chikaā (Toe Skiani. 23:31,32). āTilāekgiparang ā¦.ba pekgiparangā¦Isolni songnokko manārikjawaā (1 Kor. 6:9, 10).
Aganchakani: Oe. Sastro chuko jakkalani gimin bilaken mikrakataniko dakaha.

9.Sastro gipin bisigrakgipa bosturangko jakkalani gimin mikrakataniko dakahama, jedake taāmakku?
Aganchakani:Oe. Sastro bisigrakgipa bosturangko jedake taāmakkkuko jakkalani gimin mingdok aāselrangko onāe mikrakataniko daka jean Isol kusi ongāatja:
- Bisigrakgipa samrangko jakkalaniara anāsengbaljokaniko nosto kaāa aro beāenko ongāsiata. āNaāsimang Isolni torom nokdring ongāa, aro Isolni Gisik naāsimango donga ine naāsimang uāijama? Saoba Isolni torom nokdringko gimaatode, Isol uko gimaatgen. Maina Isolni torom nokdring rongtala ongāa, aro naāsimang uan ongāaā (1 Kor. 3:16, 17).
- Taāmakkku pekatgipa bostu jean manderangko nokkol napata. Romrangna 6:16 agana je anāchingara jenan anāching anātangtangko bamata uni nokkolrang ongāa. Taāmakkuko jakkalgiparang, taāmakkuni nokkolrang ongāata. Jisu aganaha, āNaāa anātang Isol Gitelko olakkibo, aro ukosan maniboā (Mati 4:10).
- Taāmakkuko jakkalgiparangni bewal rongtalja. āUni gimin Gitel agana, Uamangni giseponi reāongkatbo, aro dingtang ongābo, aro rongtalgijako dangdiknabe; unon anga naāāsimangko raāchakgenā (2 Kor. 6:17). Kristoko je rokomoba taāmakkuko jakkala ine chanchiataniara gisik griani ongājama?
- Bisigrakgipa samrangko jakkalaniara tangkako bonāatanisan ongāaia. āNaāsimang maini gimin chaāani ongāgijagipana tangkako, aro okkaatgijagipana nangni game manāako koros kaāa? anāchingara Isolni anāchingna onāgipa tangkani nokkol pamongrang ongāa, aro āiano nokkol pamongrango iako amāa, uamangko maikai bebegipa nikgenā (1 Kor. 4:2).
- Bisigrakgipa samrangko jakkalanichi anāchingko didiatgipa Gisik Rongtalgipani basee raāani bilni gimin uāie raāani bilgriata. āJanggina dakgrikgipa beenni skarangoni antangtangko rakkiboā (1 Pitor 2:11). Bisigrakgipa samrangko jakkalaniara beāenni skaniko chuāsokatanisan ongāa.
- Bisigrakgipa samrangko jakkalanio janggi tanganiko bakkandikata. Science taāmakkuko jakkalanio janggi tanganiko bakkanādikata ine sakkiko manāaha. Ian mande sootnabe ine ingipa Isolni geetaniko peani onga (Reo. 20:13). Beben ian kaāsinesa soāotgenchimoba,ian soāotani ongākuaienga. Nangāni sianiko raādona manāani nambatsranggiparangonimingsa cholde taāmakku jakkalaniko watgalsranganian ongāgen.
10.Maia mitamrang ramramgipa indioba nangchongmotgipa anāseng baljokani niamrangko Sastroo nikna manāna?

Aganchakani: Iano ming 11 Sastroni anāsengbaljokani nimrangko mesokatenga:
Ā
11. Nangāni chaāanirangko somoi gita chaābo, aro matburungni mitimko ba anāchiko jakkalnabe.
āNangani somoio chupekanina ongāgija bilna chaāonā (Aganpraka 10:17).
āNaāsimang mitimko aro anāchikoba chaāna nangjaā¦ian naāsimangni chasongni chasongna jringjring chonāchanggijagipa niam ongāchinaā (Levirangna 3:17).
Ā
Uāie Raābo: Science bebe ongāa ine maāsina manāaha je bangābata kaātongni sabisirang anāchio mitim bangādugaani aāsel ongāa ā aro mitimrangko jakkalaniara anāchio dugaa mitimko ongāata. Iako indake nikna manāa je Isolara maiko aganengachim pilakkon name daken maāsigipa ongāa, ongājama?
A. Chaāpretnabe. :Naāa chaāna sikgipa ongāode, anātangni gitoko chakkuko donboā (Toe Skia. 23:2). Luk 21:34 o, Kristo dingtangmancha dake bonākamani salrango chaāwaka aro pekao ongāani gimin mikrakataniko dakaha. Chaāpretaniara, ian anātangko rakkina manāgijani bewal ongāa, ian bangāa sibisirangko ongākatataha.
B. Mikbuani ba matnanganiko raābitnabe. Indakgipa papni chanchianirang beāenni kam kaāaniko golmal kaāa. Sastro agana je mikbuaniara āgrengrangni soani ongāaā (Toe Skiani 14:30). Kristoba ganchiona onāaniko raābana skang matnanganiko galatchengchina geāetaniko dakaha (Mati 5:23,24).
C. Kaātongo kusi ongāaniko donjringbo. āKaāsrokgipa kaātong anāsengatani ongāa; indiba beāgimin gisik grengrangko raānataā (Toe skiani. 17:22). āMaina gisiktango uni chanchia gitan ua ongāaā (Toe Skiani. 23:7). Bangāa sabisirangan jeonin manderang saknaaniko manāenganiara gisiko duk manāani gimin ongāa. Kusi ongāe aro katchae donganian anāsenbaljokaniko aro janggi tangbanganiko onāa!

E. Jihovao chugimik kadonganiko donbo. āJihovana kenaniara tangani ongāaā (Toe Skiani. 19:23). āAng de, angni kattarangna gisik onāboā¦Maina uarangko manigiparangna uaranga tangani ongāa aro uamangni beāen gimikna anāsengatani ongāaā (Toe Skiani 4:20, 22). Anāsengbaljokani Isolni geāetanirangko maniaoni aro Uo chuāgimik kaādonganiko donaoni ongābara.


F. Tiktak dake kam kaābo aro chuāonga gita tusia aro nengātakan baksa beāenko ranta kaājringbo. āSaldok naāa kamko kaābo; indiba snigipa sal Jihova nangāni Isolna nengātakani ongāa; uno naāa mamung kamkoba kaānabeā (Reo. 20:9,10). āKam kaāgipa tusinapaā (Aganprakgipa 5:12). āMikkang gramchie chaāaniko chaāgenā(Reo.3:19). āPringwalni chakatara, ruāutosan nengātakata, onggramaiani ongaā (Git. 127:2). āMaina salni kokimao anātangni kam kaāgimin uni pilak kamoniko, aro uni kaātongni jotking dakaoniko mande maiko manāa? āOe, waloba uni gisik tomātomja. Iaban ongāgramaianiā (Agan. 22,23).
G. Nangni beenko rongtale rakkibo. āMamung rongtalgijaniko dandiknabeā (Isaia 52: 11).

H. Pilakon krae dakbo.āSusagrikgipa sakanti pilakni gimin anātangko rakiaā (1 Kor.9:25). āNaāsimangni sontolko pilak manderang nichinaā (Phil. 4:5). Kristian mande antangna namgijako rabagipa pilakonin chugimikan gelnsrangna nanga. Je bewalrangan anāsengbaljokaniko nosto kaāa, āNaāa mande soāotnabeā ingipa niamko peāa. Uarang anātangko kaāsine soāotna miksonganio ongāa.

I. Beāenna namgija ongāgipako gelbo (1 Kor. 3:16,17). Ian nangko jagok manatnaba donga, indiba medical science iani gimin chongmotgipa onganiko nikaha je chaa, coffee, aro pilak rokom ringanirango sambisirang aro gipin namgijagipa bisirang donga jean mandeni beāenko nosto kaāenga. Iarango chini ba krim gita manāgipa namgniko manāana agre mamung beāenna namgni ongāgipa chaāani dongja, aro anāching pilakan dugaa chiniko jakkalronga. Dikdiksana bilakatgipa chaāanirang beāenko nosto ongāata, beāenna bilakataniko raābagipa ramramgipa chaāanirangara tela gario tonsa malko raābaa gita ongāa.Indakgipa ringanirango similgipa ringtoani ba palna nangani gimin ongāja indiba caffeine aro chinirang bangāen dongani giminsa ongāa. Bangāa Americani manderang saaniko manāa maina uamang chaa, coffee, aro gipin ringanirangko watna manāja. Ian diabolko kusi ongāata aro mandeni janggirangko nosto kaārongaha.
Chaāani somoiko kusi ongāani somoi dakbo.āMande sakantini chaāna, aro ringna aro anātangni pilak kamo katchana manāara, ian Isolni onāasa (Agan. 3:13). Chaāani somoio kusi ongājaode, chaāanirang oko ojom ongāja. Uarangko gelbo.
Nangenggiparangko dakchakbo. āDenggu dakani kaanirangko engara, pakripeni budurangko enggruara, aro onia dakako manāgipa jakgitel watara, aro pilak pakripeko peāara, okkrigipana chaāaniko onāpaara, aāpal galgimin kangalko nangāni nokona rimbaara ongājama; nagandeko nikonā¦pindapna, aro nangāko anāsengatani bakbakan ongākatgenā (Isaia 58:6-8). Iako altuabeen maāsisretronga: Jensalo anāching kangal aro duko gaāakgiparangko dakchakon, anāching anātangtangko anāsengataniko namdabatna manāa.

12. Maia nangchongmotgipa gisik raāataianiko Isolni niamrangna simsakgijagiparangna onāaha?
āNaāsimang brangatako manānabe, Isol kalāstapani ongāja; maina mande jeko sata, uko ua ragenā
(Galatirangna 6:7).
Aganchakani: Jerangan Isolni anāsengatani niamrangna simsakjaniara anātangni garina simsakgija nengānikataniko manāa gita beāen bimangrangni nosto ongāani aro janggirangni chamāe bonāataniko manāgen. Aro jerangan Isolni anāsengatani niamrangko peāaniko dakronga chuāgimikan bonākamaode nisiataniko manāgen (1 Kor. 3:16,17). Isolni anāsengatani niamrang skatang dakgipa niamrang ongāja ā uarangara ongātelaigipa ongāa jean aāgilsak salgisako mangrakatgimin niamrang ongāa, jedake law of gravity gita ongāa.Ia niamrangko manigija dakanio gimaaniko raābagen. Sastro agana, āAāsel gri sao onāara nangjaā (Toe Skiani. 26:2). Jensalo anāching anāsengbaljokani niamrangna simsakjahaon nengānikanirang sokbara. Isol, kaāsachakanio, ia niamrang maina ongāachim anāchingna agana jedakode anāching dukrangko gelna manāgen, jean uarangko peāani giminsa ongāaha.

13. Anāsengbaljokani gimin maia aiao inmangipa bebe ongāaniko anāching dedrang aro dedrang suādrang bak manpaa?
āMaikai, nangāna aro nangāni jaāmano nangāna dedrangna namgni ongāna manāgen, naāa uko chaāna nangjaā (Deut. 12:25). āMaina anga Jihova nangāni Isol sanalgipa Isol, pagiparangni namgijana dedrangni kosako, angko mitchigiparangni gitamgipa chasongni kosako, aro brigipa chasongni kosako sasti onāgipaā (Reo. 20:5).
Ā
Aganchakani: Isol rongtalen agananiko daka je dedrangrang aro jaāmano ongāgipa dedrang (brigipa chasong) Isolni anāselbaljokani niamrangna manigijagipa maāa paarangni dosna sastiko raāna nanga. Dedrangrang aro jaāmano ongāgipa dedrangrang Isolni niamrangko jegalanio manārikgipa maāa paarang ni bilgrianiko aro beāeno saanirangko manārikpaa. Naāsimangni gamchatgipa dedrangrangni aro jaāmanni dedrangrangni kosako ongāatnasigipa maiaba namgijarangko naāa geljawachima?Ā

14. Maia gipin gisikna jrimani chongāmot ongāaniko Isolni Kattao parapeāaha?
āAro marang, aro mitchiani aro tolāako dakgipa uona mamung dakeba napjawaā (Para. 21: 27). āIndiba anātangtangni misilgni aro mitchignirangko jaārikgipa kaātong gnanggiparangara, anga uamangni reāaniko uamangni skotangtangni kosakona raābagen ine Gitel Jihova aganaā (Ezekiel 11:21).
Ā
Aganchakani: Mamung ongāsiani ba rongtalgijaniko Isolni songnoko napna onājawa. Pilak rongtalgija dakbewalrang mandeko rongtalgija ongāata. Kragija chaāanirangko jakkalanio mandeko rongtalgija ongāata (Daniel 1:8). Ian gisik jrime chanchina nangani indiba chongāmot ongāa. Anātangtangni namnika gita je manderangan skatang dakanirango reāa aro jerangon Isolni katchaani dongja anātangtangni jringjrotna janggi jokaniko gimaatgen.
15. Maiko pilak bebegipa Kristianrang changsano dakna nanga?
āUni gimin, beāenni aro gisikni pilak moilanoniko anātangtangko rongtalatna haiā (2Kor.7:1). āAro ia kaādongako uno dongipa sakantian, uni rongtala gita chacha, anātangko rongtalataā (1 Johan 3:3). āAngna kaāsaode, indide naāsimang angni geāetanirangko maniboā (Johan 14:15).
Ā
Aganchakani: Bebegipa Kristianrang anātangtangni janggirangko Isolni anāsengatani niamrang baksa apsan janggi tanggen maina uamang Una kaāsaaha. Uamang uāia je Uni niamrang uamangko kusi ongāatna aro diabolni sabisirangoniko chelchakna dakchaka (Wat. 10:38). Isolni kuāpattiani aro niamrang pangnan anāchingni namgina ongāa, jedake namgipa maāa paarangni niamrang aro kuāpattianirang uamangni dedrangrangna nambatgipa ongāaha. Aro jensalo anāching namako uāiahaon, Isolna anāching agane onāna nanggen. āUni gimin namako dakna uāie uko dakgijagipana uan pap ongāaā (Jakob 4:17).
16. Some evil habits bind people so tightly. What can they do?
āAs many as received Him, to them He gave the right to become children of Godā (John 1:12).
āI can do all things through Christ who strengthens meā (Philippians 4:13).
Answer:Ā Ā Ā You can take all of these habits to Christ and lay them at His feet. He will joyfully give you a new heart and the power you need to break any sinful habit and become a son or daughter of God (Ezekiel 11:18, 19). How thrilling and heartwarming it is to know that āwith God all things are possibleā (Mark 10:27). And Jesus said, āThe one who comes to Me I will by no means cast outā (John 6:37). Jesus is ready to break the shackles that bind us. He longs to set us free and He will, but only we will permit it. Our worries, bad habits, nervous tensions, and fears will be gone when we do His bidding. āThese things I have spoken to you ⦠that your joy may be fullā (John 15:11). The devil argues that freedom is found in disobedience, but this is false! (John 8:44).

17.Mitam namgijagipa bewalrang manderangko bilake kae donaha. Uamang maiko dakna manāa?
āIndiba badita mande uko raāchakaha, Isolni de ongāchina bil onāahaā (Johan 1:12). āAngko bilakatgipao anga pilakkon dakna amaā (Phil. 4:13).
Ā
Aganchakani: Naāa ia pilak dakbewalrangko Kristoona raāangna manāa aro uarangko Uni jaāao donena manāa. Ua katchae nangāna gitalgipa kaātongko aro papni namgijako peāe galna bilko nangāna onāgen aro Isolni depante ba demechikrang ine chanako manāgen (Ezekiel 11:18, 19). āIsol baksa pilakkon dakna amaā (Mark 10:27) ine uāina baditan kaātongna kusi aro dongtoani ongāa.Ā Aro Jisu agane inaha, āAngona reābagipako anga mamung dakeba aāpalchi galjawaā (Johan 6:37).Ā Jisu anchingko kagipa budurangko enge galna tarie dongenga. Ua anchingko jakgitelatna skenga aro Ua dakgen, indiba uko anāching pakwatnasan nangaigen. Jenslo Uni geāetani anāching dakon, anāchingni jajrenganirang, namgija bewalrang, gisiko jajrenganirang, aro kenjagokanirang reāanggen. āAngni katchaa maikai naāsimangon ongāgen, uni giminan anga naāsimangna iarangko aganahaā (Johan 15:11). Diabol jegrikaniko dakronga je jakgitelanikode bamgija dakaniosa manāronga, indiba ian tolāanisan ongāa! (Johan 8:44).
18.Isolni gitalgipa songnokni gimin maia aiao inmangipa kuārachakanirangko onāaha?
āAro anga saa ine uano donggiparang aganjawaā (Isaia 33:24). āAro siani ongjawaha, aro kalimani, aro chrikani, aro sasknaani ongjawahaā (Para. 21:4). āUamang doāgamdotrang gita grangrangchi doanggen; uamang daaire nengājawa; uamang reāe nomābokjawaā (Isaia 40:31).
Aganchakani: Isolni gitalgipa songnoko songdonggiparang Uni ansengatani niamrangko kusi onge jarikgen, aro uano saani ba sabisi dongjawaha. Uamang pangnajolna dambe ongāe bilakataniko manāgen aro Isol baksa jringjrotna chuāsokgipa katchaanio aro kusi ongāanio donggen.
19. Anāsenge donganiara Sastroni toromni bak ongāani gimin, naāara Isolni pilak anāsengatani niamrangko jaārikna skengama?
Nangāni aganchakani: _______________

Nangāni Singāanirangna Aganchakmanaha
- Skanggipa Timothy 4:4 o agana, āMaina Isolni pilak dakgimin nama ongāa, aro mamungba galani ongāja, uko mitelan baks raāode.ā Iako naāa talatna manāgenma?
Aganchakani: Ia Sastroni kattarangara chaāani gimin janapaniko daka āMaina Isolni pilak dakgimin nama ongāa, uko mitelan baksa raāodeā (pod 3).Ia chaāanirangara rongtala jekon Levirangna 11 aro Deuteronomy 14 o janapaha. Pod 4 o rongtalbeen agananiko daka je Isolni pilak dakgimin janggi gnanggiparang nama aro mamung galani ongāja, maina uarangko āmitelan baksa raāodeā (rongtalgipa matburungrang). Pod 5 o agana je ia matburungrang (ba chaāanirang) raāchakgimin ongāa. Uarangko Isolni kattachi ārongtalatahaā jekon uarang rongtala ine agana, aro ābiāachiā pattiaha, jekon chaāna skang biāaniko dakaha. Kaāsapae uāie raābo, je manderangn rongtalgija chaāanirangko chaāe āanātangtangko rongtalataā damsan bonāchangataniko manāgen (Isaia 66:17).
Ā 2. Mati 15:11 agana, āMandeko marang nangatgipa kuāsiko napgipa ongāja, indiba kusikoni ongkatgipasa mandeko marang nangata.ā Iako naāa maikai talatgen?
Aganchakani: Mati 15:1-20 ona janapgipa katta jakrangko skanggipa jaksugija chaāani gimin ongāa (pod 2).Ā Iano chaāani gimin aganja, indiba jaksuani giminsan aganenga.Sastro skigiparangĀ skianiko dakaha je je chaāaniko dingtangmancha jaksuchenggija chaāa chaāgipa anātangko rongtalgija ongāata. Jisu aganaha je ia jaksuanirangara mamungba orto dongja. Pod 19 o, Ua badiaba namgijarangni gimin janapaniko daka: jekai mande soāotanirang, tilāekanirang, chaāuanirang, etc. Uni jaāmano Ua indake matchotataha, āIarang mandeko marang nangatgipa; indiba jaksugija chaāa manderangko marang nangatjaā (pod 20).
Ā
3. Indiba Watarangna 10 o serikgimin gita, Jisuara Pitorna mikjumango mesokgipa pilak matburungrangko rongtalatjahama?
Aganchakani: Ian ongāja. Ia nikanio nikaniara matburungrangni gimin ongāja, indiba manderangni giminsa ongāa. Isol Pitorna mikjumango mesokaniko dakaha je Jihudirangni beberaāani gita, Gipin Jatrang rongtalgijagiparang ongāja. Isol Gipin Jat, Korneliusko, Pitorko grongna manderangko watatchina aganaha. Isol ia nikaniko Pitorna ongājagenchimode, ua uamangko grongna jechakgenchim, maina Jihudini niamo Gipin Jatrangko noknapna bengāani dongaha (pod 28). Jensalo manderang sokbahaon, Pitor uamangko rimchaksoaha, aro talataniko dakaha je, iako ua dakjawachim, indiba ua indine aganaha, ādarang mandekoba marang ba rongtalja inna nangja ine Isol angna mesokahaā (pod 28).Ā Odhai gipino (Watata. 11), mondolini memborrang Pitorko Gipin Jatrang baksa agangrikahanina matnangaha. Uni gimin Pitor uamangna anātangni nikgipa nikaniko aro uni ortoko agane onāaha. Aro Watatarangna 11:18 o agana, āAro uamang ia kattarangko knaoa jrip dongaha. Indide Isol gipin jatrangnaba jaggina gisik pilāaniko onāaha, ine Isolko rasong chaataha.ā
Ā
4. Maina chaājaode, Isol wakko ongāataha?
Aganchakani:Ā Ua soginiko ongāataha gitan apsan miksonganio ongāataha ā sigimin manggisi ba rongtalgijarangko rongtalatna. Aro sogin ia kamko namedaken chusokata.
Ā
5. Romrangna 14:3, 14, 20 o agana: āChagipa chagijagipako chonnikjachina; aro chagijagipa chagipako bichal kajachina; maina Isol uko rachakaha.ā Iako naāa talatna manāgenma?
Aganchakani: Pod 3 oni 6 ona chagipa chagijagipako tosusae agananiko daka. Iano segipa kattarang minggnian kakket onga ine aganja, indiba darangba saksa sakgipinni kosako bichal kaājachina inesa agana, indiba Isol Bichal Kaāgipa ongāchina (pod 4, 10-12). Pod 14 aro 20 o chaāanirangni gimin agana, jerangkon miterangna onaha ā aro, niam gita rongtalja ā Levirangna 11 o janapgipa rongtalgipa aro rongtalgijagipa matburungni beāenni gimin ongāja. (1Kor. 8:1,4,10,13 ko poraibo). Iano chanchianiko dakanio darang chaāaniba, miterangna skanggipa onāahani gimin, ārogtalja ba rongtala maina āaāgilsako mite saksaba dongjaā (1 Kor. 8:4). Indiba indakgipa chaāanichi saoba mande anātangni chanchianiko jajrengatode, ua uko saksan wate donchina. Ba ian sakgipinko gisik saatode, ua uoni gelchina.
Ā
6. Isolni anāsengbaljokani niamrangna anātangtangni gimin chanchigija Isol Jihovana kaāsamangmangaiode chuāongaigenma?
Aganchakani: Indiba naāa Isol Jihovana kakket kaāsaaode, naāa Uni anāsengbaljokani niamrangna bamna sikgen maina indakesa nangāko chuāonga gita anāsenganiko, kusi ongāaniko, aro rongtalaniko manānaUa nangāna tariaha. āAro chuāsokatako manāenba, ua uko manigipa pilaknaĀ jringjrotni jokani ongāatgipa ongābaahaā (Ibri. 5:9). Jisu aganaha, āAngna kaāsaaode, indide naāsimang angni geāetanirangko maniboā (Johan 14:15).Ā Jensalo anāching bebeo Gitelko maniode, anāching mamungdakeba Uni anāsengatani niamrangni gimin paāsike aganjawachim. Indakgipa Isolnirangni gimin chanchiani chongāmotgipa kaātongko parapeāa. āAngko Gitel, Gitel, ingipa pilakan salgini songnoko napna manāgen, ia ongāja, indiba salgio donggipa angni Paani namnikako dakgipasaā (Mati 7:21).
Ā
Ā See Rakkianirang:Ā ________________________________________________________________________
Nipiltaianiko Dakani
- Mandeni beāenna Isolni anāsengatani niamarangko jaārikaniara (1)
_______ Dedrangnasa nangchongmota, indiba dalāgiminnade nangchongmotade ongāja.
_______ Ian Sastroni toromni nangchonmgotgipa bak ongāa.
_______ Ian mandeni torom manianina mamung dakna nangani dongja.
- Isolni anāsengbaljokani niamrangko (1)
_______ Aābachengonin, anāchingko ongāatgipachi onāaha, jean anāchingni kusi ongāani gimin nambate uāigipa ongāa.
_______ Jihudirangnasa onāaha, indiba anāchingnade daāalo jakkalna manāja.
_______ Uan nokgipa ongāa aro anāchingko sason kaāgipa ongāa ine anchingna mesokna onāaha.
- Chongāmotgipa Kristian mande (1)
_______ Anātangni nangnikgipa chaāaniko chaāgen aro ringaniko ringgen.
_______ Isolna kaāsaaigen indiba Uni anāsengbaljokani niamrangko gelgen maina uarangko chisolo bonāataha.
_______ Beāen, gisik, aro cholonko bilakatgipa chaāanikosan chaāgen aro Isolna rasongko raābagen.
- Mandeni skanggipa chaāani (1)
_______ Bite aro bitchilrangan ongāa.
_______ Chu aro beāenko chaāanikoba manāgopaha.
_______ Adam aro Hobani namnikgipa pilakkon aro je chaāaniba ongāaha.
- Isol ia janggi gnanggiparangko rongtalja ine chanaha (7):
_______ Matchu _______ Sapau _______ Bisingkap donggijagipa naātok _______ Wak _______ Magur naāsinchi
_______ NaātikĀ _______ Doāgepchi _______ Balgitchak _______ Naātik _______ Mat _______ UtĀ _______ Doāreng atore
_______ Doābok
- Chuko ringaniko (1)
_______ Kristian mandena kraa gita ringaiode namaia
_______ Namja dake nikgipa mandenasan ongāaia.
_______ Kristian mandede jakkalna nangsrangja.
- Sada jakkalaniara (1)
_______ Mandeni paltang jakkalanisan ongāaia aro uni torom baksade mamungba nangrimani dongja.
_______ Pap ongāa, aro Kristian mande je rokomoba uko jakkalna nangja.
_______ Kristian mandena namgni ongāa.
- Anāsengbaljokani niamrangko sandie nibo jerangna Isolni anāsengbaljokani niamrang ongāa: (9)
_______ Chaāpretnabe
_______ Chaāani jaāmano taāmakku ringbo.
_______ Kusi ongābo aro katchabo.
_______Ā Chaāna skang chu ringbo.
_______ Nanāgni beāenko rongtale rakkibo.
_______ Wakni beāenko bangāe chaābo.
_______ Coffe aro chako bangāe ringbo.
_______ Pilakon krae dakbo.
_______ Somoi gita chaāaniko chaābo.
_______ Matnanganirangko raābite dongnabe.
_______ Kam kaābo, beāenko ranta kaājringbo, aro tusibo.
_______ Gitelo chuāgimik kaādongbo.
_______ Matburungni mitimko aro anāchiko jakkalnabe.
Ā (9) Isolni anāsengbaljokani gimin namen nangchongmotgipa bebe ongāaniara (1)
_______ Maāa paarang Isolni anāsengbaljokani niamrangna simsakjahani gimin bisāarang aro deritchu suāritchurang beāenni bilgrianiko manāronga.
_______ Ia niamrangara Jihudirangnasa ongāa, daāalode nangjaha.
_______ Anāching Kristona kaāsachongmotode, Uni anāsengbaljokani niamrangde gamchatjaha.
Ā (10) Papni kamrangoni nambatsranggipa chena amanide (1)
_______ Uarangoni gelbo.
_______ Kristona anātangko chuāgimikan onākangbo, jean anāchingna pilakkon dakna bilko onāa.
_______ Uarang reāanggen ine kaādongbo.
Ā (11) Isolni anāsengbaljokani niamrangara (1)
_______ Gariko chalaiani niamrang gita ongāa. uarangara anāchingna nambatgipa ongāa, aro jensalo uarangko anāching simsakgija dakahaon, nengānikaniko manāronga.
_______ Moseni mitam niamrangko chisol sako bonāataha.
_______ Namgipa chanchiani, indiba uarangara paltangni Isol baksa nangrimanina mamungdakeba nangeja.
Ā (12) Bebegipa Kristian mandede (1)
_______ Biāna gita somoiko raābatgen indiba Isolni anāsengatani niamrangna simsakjawa.
_______ Jensalo Isolni niamrang baksa nangtingrikon, ua rangāsanan je bewalkoba dingtangatgen, maina jensalo anāching Kristona kaāsaaon, anāching kusi ongāen Uni niamrangko aro Uni geāetanirangko rakkigen.
_______ Taāmakkuko jakgitele jakkalna sikgen.
Ā (13). Isolni anāsengbaljokani niamrangko jaārikna ian angni miksongani.
_______ Oe
_______ Ongāja.

