Lesson 16
Sa∙grerangara chong∙mot ong∙a! Basakobarangde cherubim ba seraphim ineba okama, ia bilakgipa dangdike on∙gipa gisikrangko Sastroni itihas jolgimikon nikna man∙a. Bang∙bata changon uamang Isolni manderangko chelchakenga aro dilenga ine nikna man∙a aro basakobarangde uamang namgijarangko sasti ona. Indiba uamangni mingsa nangchongmotgipa kamara katchinike agananiko parape∙ani aro talatanian ong∙a.
Isol maikoba dingtangmancha An∙tangni sa∙grerangchi aganaha ine na∙a u∙iama, jedakode an∙chingni jakchakgijagipa a∙gilsakni manderangna agantalate on∙na man∙gen? Parape∙a 14 o, Ua aiao inmangipa kenbeani kattarangko ia bon∙kamgipa salrangna parape∙aha, je nama kattarangko bilangenggipa sa∙gre sakgittamni mesokani chino see donaha. Ia pilak chu∙sokjanakingkingde Jisu re∙bakujawa! Ia Poraianiko Dakdilani nang∙na chu∙gimik nikna, aro bangki Poraianiko Dakdilani lesson chetrang bebera∙na amsokgijagipa skie ra∙anirangko chu∙gimik mesoke on∙gen. Isolni nang∙na dingtangmancha dake nama kattarangko talate on∙nasiani tarie dongbo.
1.Maini gimin an∙chingara Parape∙a ki∙tapko poraienga? Iako mohor su∙e donjahama?
Aganchakani: Parape∙a ki∙tapko poraianio mingdok nangchongmotgipa a∙selrang donga:
- Ua mamungsaloba mohor su∙jaha (Parapea 22:10). Ru∙uta bilsi an∙ajolna Kristo aro Satanni gisepo dakgrikaniko, aro bon∙kamani salo diabolni chalakki dakanirangko Parape∙a ki∙tapo oparake on∙aha. Parape∙a ki∙tapara mohor su∙gimin ong∙a ine manderang bebera∙gen ine ua ka∙dongenga indiba je manderangan Satanni tol∙napanirangko a∙bachenganionin u∙isamsoa mamungsaloba altuaede manderangko ua tol∙napna man∙jawa.
- “Parape∙a” ni ortoan “oprake on∙ani” ba donugija parake on∙ani ine miksongani ong∙a.
-uni bikpil kattade mohor su∙ako chipe donanian ong∙a. Ian pangnan donugija oprake donani on∙genga.
Parape∙a ki∙tapara dingtangmanchagipa Jisuni ki∙tap ong∙a.
Ian “Jisu Kristoko parape∙anichi” a∙bachengaha (Parape∙a 1:1). Parape∙a 1:13-16 o Uni gimin kattani noksakoba mesoke talataniko dakaha. Darang gipin Sastroni ki∙tap Jisuko aro Uni bon∙kamgipa salrango skianirangko aro An∙tangni kam aro Uni manderangna miksonganiko Parape∙a ki∙tap gitade parape∙jaha.
- Parape∙a ki∙tapko mongsonggipa seanide an∙chingni salo donggipa manderangko
Kristoni re∙bana skang tarisoanian ong∙a (Parape∙a 1:1-3; 3:11; 22:6,7,12, 20).
- Parape∙a ki∙tapko poraigiparangna aro uni ku∙pattianiko knachakgiparangna
dingtangmanchagipa pattianiko on∙na ku∙rachaka (Parap∙ea 1:3; 22:7).
- Parape∙a ki∙tap Isolni bon∙kamgipa somoini manderangni gimin (Uni mondoli)
Jagokman∙atpile rongtale talataniko daka. Jensalo na∙a Parape∙a ki∙tapo bon∙kamgipa salni obostarangni ong∙enganiko tale mesokaniko nikon, ian Sastroko janggiona re∙bapila gita ong∙ata. Ian maiko Isolni mondoliara bon∙kamani salrango chong∙mot ong∙e skiprakna nangachim ukoba agananiko daka (Parapea 14:6-14). Ia Poaraianiko Dakdilani ua skiprakani gimin nigopataniko daka jedakode na∙a uko knaon uni gimin u∙ina man∙gen.
U∙iatani: A∙bachengna skang ka∙sapae Parapea 14:6- 14 ona poraichengbo.

2.Isol An∙tangni mondoliko nama kattako pilak jatrangna ra∙angchina ge∙etaha (Mark 16:15). Maikai Ua ia rongtalgipa kamko Parapea kitapo mesokaha?
“Aro anga salgini jatchio bilanggipa sakgipin sa∙greko nikaha, aro mandena aganprakna jringjrotna nama kattako man∙e…Aro gipin, gnigipa sa∙gre, ja∙rike inaha…Aro gipin, gittamgipa sa∙gre, ja∙rike gam∙bee inaha,…”(Parape∙a 14:6,8,9).
Aganchakani: “Sagre” ingipa kattara “koborko ra∙timgipa” ine miksongani ong∙a, uni gimin ian kragipa katta ong∙aha maina Isol An∙tangni nama kattani minggittam chanchianirangko bon∙kamani salrango skiprakna sakgittam sa∙grerangko jakkale mesokaha. Kosakni bil baksa nama kattako ra∙anga ine an∙chingko gisik ra∙atna Isol sa∙grerangko mesokani chinrang dake jakkala.
3.Maia minggni nangchongmotgipa chanchianirangko Parape∙a 14:6 o bon∙kamani
salrangna Isolni nama kattani gimin parape∙aha?
“Aro anga salgini jatchio bilanggipa sakgipin sa∙greko nikaha, ua a∙ao donggiparangna,
jringjrotni nama katta– pilak jat, ma∙chong, aro manderangna” (Parape∙a 14:6).
Aganchakani: Minggni nangchongmotgipa chanchina naganirangara: (1). uan “jringjrotna nama katta” aro (2). uko a∙gilsakni pilak mandena skiprakna nanga. Sa∙gre sakgittamni nama nama kattani gimin rongtalbee talataniko daka jedakode manderang bebera∙achi aro Jisu Kristokosan ra∙chake jokataniko man∙gen (Wat. 4:10-12; Johan 14:6). Janggi jokatani mamung gipin chol dongjani gimin, ian namgijani bil jean janggi jokaniko man∙na gipin chol rama donga ine a∙kange ra∙a.
Satanni Togiani
Santanni togianirangoni, bilakgipa minggni togianirangkoba man∙gopa:
Kamrangchi janggi jokani, aro (2) papo janggi jokatani. Ia minggni togianirangko oprake on∙aha aro sa∙gre sagittamni nama kattarango parepe∙aha. Bang∙an, iako ma∙sigija, minggni tol∙e skianirangoni mingsako bebera∙aha jeon an∙tangtangni janggi jokaniko rikna jotton ka∙enga, ian ong∙na amgijani beberaani ong∙a. An∙ching indakeba bilake agantalataniko dakna nanga je darangba sa∙gre sakgittamni nama kattarangko man∙gope skigijade chong∙motgipa nama kattako skijaenga.

4.Maia bingbri dingtangmanchagipa chanchianirangko skanggipa sa∙greni nama kattao man∙gopaha?
“Isolna kenbo, aro una rasongko on∙bo; maina uni bichalni konta sokbaaha. Aro salgiko aro a∙ako aro sagalko aro chirangni chimikrangko dakgipako olakkibo” (Parapea 14:7).
Aganchakani:
- Isolna kenbo. Iani ortode an∙ching Isolko mandera∙na nanga aro Uko ka∙saani, ka∙dongani, aro mandera∙ani baksa Uko niatna – chong∙motan Uni ge∙etaniko dakna sikgiparang ong∙na. Ian anchingko namgijaoniko rakkigen. “Ka∙sara aro bebechi namgija pindapaniko man∙a; aro Jihovana kenanichi namgijaoni an∙pilani ong∙a” (Toe Skia. 16:6). Gisik seng∙gipa Solominba agana, “Isolna kenbo, aro Uni ge∙etanirangko manibo, maina ian piak mandeni dakna nanggni” (Aganpraka 12:13).
- Isolna rasongko on∙bo. Jensalo an∙ching ring∙mitelaniko, mitelaniko dakon, aro Uni
- an∙chingna namanina Isolna bamon ia ge∙etaniko an∙ching chu∙sokata. Bon∙kamani salrango mongsonggipa pap ka∙anirangoni mingsara mitelpilna changgijanian ong∙a (1Tim. 3:1,2).
- Uni bichalni konta sokbaaha. Ian mesokaniko daka je sakantian Isolna agane on∙na nanggen, aro ian rongtalbee agangipa katta ong∙a je da∙on bichal ka∙ani ong∙engaha. Mitam pe∙anirango, “sokbaa” ingipa kattani palo “sokbaaha” ine pe∙skara. (Ia bichal ka∙ani gimin chu∙gimik talataniko Poraianiko Dakdilani 18 aro 19 o dakaha.)
- Dakgipako Olakkibo. Ia ge∙etani pilak rokom mite olakkianirangko jegalani ong∙a – an∙tangko olakkiani – aro a∙gilsak maiobanisa ong∙bara ine skianirangkoba man∙gopa, jean Isolko Ong∙atgipa aro Piokgipa ong∙a ine jechakaniko daka. (Bang∙a ki∙tap seanirang aro agananirang an∙tangko dal∙nikani aro gamchatnikaniko daka, jean an∙tangko olakkiniona dilangna man∙a. Kristianrang an∙tangtangni gamchataniko Kristoo man∙a, jean an∙chingko Isolni depante aro demechikrang ong∙ataha.)
Nama kattara a∙gilsakko Isol Jihovachi ong∙atani aro piokaniko man∙gopa. Ong∙atgipako olakkianira Uko dongimin salo manianikoba man∙gopa jekon Ua Ong∙ataniko gisik ra∙na dingtangmacha dake Ua salko (Snigipa sal Neng∙takani) donaha. Parapea 14:7 snigipa sal Neng∙takani Salni gimin agananiko daka jean rontalbeen, “salgi, aro a∙a, sagal” ingipa kattarangchi talataniko dakaha aro uarangan Neng∙takani Salko dal∙nikna agangipa kattarang ong∙a (Reongkata 20:11) aro uarangko iano jakkalaha (Poraianiko Dakdilani 7 o Neng∙takani Salni gimin bang∙bate u∙ibatna nibo.) An∙chingni pangchakanirangko Isolonikosan man∙na ama, jean an∙chingko Uni bimang gita a∙bachengonin dakaha. Jerangan Isolko Ong∙atgipa ine olakkija – uamang jegitaba jekoba olakkibo – mamungdakeba uamangni pangchakani ja∙dilrangko man∙na amjawa.

5.Maia nangchongmotgipa agananiko gnigipa sa∙gre Babylonni gimin aganaha? Parape∙a 18 ni sa∙gre maiko dakchina Isolni manderangko didiataha?
“Aro gipin, gnigipa sa∙gre, ja∙rike inaha, Ga∙akaha, ga∙akaha, dal∙gipa Babylon” (Parapea 14:8). “Iarangni ja∙mano anga sakgipin sa∙gre bil gnangbegipako salgioni ong∙onako nikaha…Aro ua bilake chrike inaha, Ga∙akaha, ga∙akaha, dal∙gipa Babylon…Aro anga salgioni gipin ku∙rang indinako knaaha, Uoni ong∙katbabo, O angni manderang” (Para. 18:1,2,4).
Aganchakani: “Babylon ga∙akaha” ine gnigipa sa∙gre aganaha, aro salgioni ku∙rang pilak Isolni manderangko changsanon ong∙katbachina aganaha jedakode uamang nisiatanio bak man∙pajawa. Babylonara maia uko na∙a u∙ijaode, na∙a altubeen uno donganio bon∙egen. Iani gimin chanchiatbo – na∙a da∙o Babylono ong∙na man∙a! (Poraiani 20 o Babylonni gimin rongtale mesokaniko on∙a.)

6.
Gitamgipa sa∙greni nama katta maini gimin chanchina nangatgipa mikrakataniko dakaha?
“Aro gipin, gitamgipa sa∙gre, ja∙rike gam∙bee inaha, Saoba ua matburungko aro uni bimangko olakkiode, aro an∙tangni mikkingo, ba an∙tangni jako uni chinko ra∙ode, uaba uni ka∙onangani ringchakanio bringija tarisogimin Isolni ka∙oangani draka bitchiko ringgen” (Parape∙a 14:9,10).
Aganchakani: Gitamgipa sa∙greni nama katta matburung aro uni bimangko olakkiana aro matburungni chinko uamangni mikkingo ba jako ra∙anina mikrakataniko dakaha. Skanggipa sa∙greni nama katta chong∙motgipa olakkianiko dakchina ge∙etaha. Gitamgipa sa∙gre tol∙gipa olakkianiko dakanina sastiko man∙ani gimin aganaha. Ia matburungara sawamancha na∙a u∙iama? Aro uni chinara maia? Na∙a u∙ijaskalde, na∙a u∙igijan matburungko olakkianio bon∙egen. (Poraiani Lesson 20 o matburung aro uni chinni gimin chu∙gimik talataniko on∙a. Poraiani Lesson 21 o uni bimangni gimin talataniko daka.)

7.Maia mingbri talatanirangko Isol Parape∙a 14:12 o An∙tangni manderangni gimin on∙aha jerangan sa∙gre sakgitamni nama kattarangko ra∙chakgen aro ja∙rikgen?
“Ianon rongtalgiparangni, chong∙motan Isolni ge∙etaniko aro Jisuko bebera∙ako rakkigiparangni, chakchika gnang” (Parape∙a 14:12).
Aganchakani:
- Uamang chakchika, jotking daka, aro chon∙kamaona kingking kakket bebe ong∙a. Isolni manderang Uko uamangni chakchikachi, ka∙saani kamchi aro uamangni janggi tanganirango rongtalanina kakket bebe ong∙anichi parakaha.
- Uamang toromigiparang, ba “rongtalgiparang ong∙a,” maina uamang chu∙gimikan Isolchipak onga.
- Uamang Isolni geetanirangko rakkia. Ia bebegipa manderang katchaen Uni on∙gipa Ge∙eta Niam Mingchikkungna, aro gipin pilak ge∙etanirangna mania aro bama. Uamangni skanggipa miksonganiara Uko namnikatna ong∙a, jenan uamang ka∙saaha (1 Johan 3:22). (Poraiani 6 Ge∙eta Mingchikkungni gimin bang∙bate u∙iataniko on∙a.)
- Uamango Jisuni saki donga. Iako Jisuo “bebera∙ani,” ineba pena man∙gen. Minggnion, Isolni manderang chu∙gimikan Jisuko ja∙rikna aro chu∙gimikan Uo ka∙dongna nanga.

8.Sa∙gre sakgittamni nama kattarangko pilak manderangna skiani ja∙mano maia bakan ta∙raken ong∙aha?
“Aro anga nikaha, aro nibo aram gipok; ua aramo asonggipa mandeni depante saksa gitachim, aro uni skoo sonani mukut, aro uni jako matgipa atchli” (Parapea 14:14).
Aganchakani: Sagre sakgittamni nama kattarangko mande sakantina skiani bak tapan, Jisu aramrango Antangni manderangko salgini nokona rimna rebapilgen. Uni rebahaon , Parape∙a odhai 20 o janapgipa bilsi 1,000 a∙bachengnok. (Poraiani Lesson 12 ia bilsi 1,000 gimin agananiko daka. Poraiani Lesson 8 Jisuni gnigipa re∙bapilani gimin chu∙gimik talataniko daka.)
9. 2 Pitor 1:12 o, watata “da∙ona nanggipa nama katta” ni gimin agana. Maiko ua miksonga?

Aganchakani: Da∙ona nanggipa nama kattara jringjrotni nama katta jean dingtangmancha somoina ta∙raken dakna nangani donga. Mesokatanirang:
- Noani Chi dubiani gimin nama katta (Aba.6 aro 7:2; 2 Pitor 2:5). Noa toromi ong∙ani gimin saksa skiprakgipa ong∙achim. Ua re∙bagnigipa a∙gilsakko nisiatgnigipa chi dubiani gimin mikrataniko dakon Isolni ka∙saani gimin skiaha. Chi dubiani nama kattaan ua somoina “da∙ona nanggipa nama katta” ong∙a. Uni bakbak dakchina inwataniara “ringona napbo” ine ong∙achim. Ian namen nangchongmotgipa ong∙a jekon skiprakjana gita daitoko ra∙jawahachim.
- Jonani Ninevehna nama katta (Jona 3:4). Jonani “nama kattara” Nineveh songjinma sal 40ni ja∙mano nisiataniko man∙gen ine ong∙achim. Jona Jokatgipakoba dedoaha, aro songjinma gisik pil∙aha. Sal 40ni gimin mikrakataniko watchanganiara kakketgijanisan ong∙gnokchim. Ian ua somoina nanggipa nama katta ong∙achim. Ian ua somoina dingtangmancha dake kragipa ong∙aha.
- Johan Napbolatgipani nama katta (Mati 3:1-3; Luk 1:17). Johanni “nama kattara” Jisu, re∙bagnigipa Messaiani gimin ong∙achim. Uni kamara Jisuni skanggipa re∙baani gimin nama kattako skiprakna aro manderangko tarisona nangani ong∙achim. Skanggipa re∙baani nama kattako watchangna nanganiara chanchina man∙gijanisan ong∙genchim.
- Sa∙gre Sakgittamni nama kattarang (Parape∙a 14:6-14). Isolni “da∙asalna nama kattara” sa∙gre sakgittamni kattarango donga. Chong∙motde, Jisu Kristochi man∙gipa janggi jokanian ia nama kattarangni mongsonggipa japang ong∙a. Indioba, sa∙gre sakgitamni “nama kattara” Jisuni gnigipa re∙bapilanina manderangko tarinaba aro Satanni bilakbegipa tol∙napanina uamangni mikronrangko ona dakchakani ong∙a. Jena kingking manderang ia nama kattarangko ma∙sijaskalde, Satan uamangko rim∙gittange nisiatna man∙gen. Jisu an∙chingko ia dingtangmanchagipa nama kattako u∙ie ra∙na nanga ine u∙ia, uni giminsa ka∙sachakanio Ua uamangna on∙aha. Uarangko watchangna nangjawa. Ka∙sapae na∙a gipin lessonni Poraianiko dakon gisiko nangbate uarangko sandianiko dakna bimchipe bi∙bo.
Nangni mitam sandie nikanirang haida nang∙ko jagokmanpilatnaba donga. Indiba pilakan chu∙ongnikgen. Nang∙ni ka∙tong aiao inmanpile il∙engatako man∙gen. Na∙a Jisuko nang∙na aganenga gita u∙igen! Maina, uarangan Uni nama kattarang ong∙a.
Noahni dingtangmanchagipa “nama kattara” chi dubinasianian ong∙achim. (Picture Words)
(10)Gitelni salna skang sako “nama kattako” ra∙bagen ine Sastro agana?
“Nibo, Jihovani dal∙gipa aro kengnigipa sal re∙bana skang, Anga na∙simangona Elija
katchinikgipako watatgen” (Malaki 4:5).
Aganchakani: Elija katchinikgipa. An∙ching minggipin sing∙anirangko nikon, uano maiba Elijani gimin u∙ie ra∙na nangchongmotani donga.
(11) Maiko Elijah dakaha jechin Gitel uo gisik nangatako man∙aha?
U∙iatani: Ka∙sapae 1 Rajarang 18:17-40 ko poraibo.
Aganchakani: Elija manderangko an∙tangtangni chanchianirangko tik dakchina didiataniko dakaha jenan uamang dangdike on∙genchim (pod 21). Israel jat gimikan ong∙nasipile miteko olakkitokahachim. Bang∙an chong∙motgipa Isolko aro Uni ge∙etanirangko watgaltokaha. Uano Isolni katchinigipa, Elija, saksan aro 450 Baalni katchinikgiparang dongachim (pod 22). Elija kupattianiko dakaha je dolgnian, ua aro miteko olakkigiparang ganchirangko rikgen aro am∙bolrangko kosako gate matchu bolotrangko uarango dongen. Ua uni ja∙mano agananiko dakaha je uamang chong∙motgipa Isolko Uni ganchio wa∙alko kamate An∙tangko parakchina aganaha. Songsarekni Isol aganchakaniko dakjaha, indiba Elijani chong∙motgipa Isol salgioniko wa∙alko watonate Elijani boliko kamtokaha.
Nama Katta Chanchianiko Dakchina Dabiaha
Elijani nama katta gisikni gita ning∙tue ga∙akangani aro a∙songni Isolko watgale miteko olakkiani somoio sokbaaha. Ian salgioni inditan bil gnangbee sokbaaha je uan “dakronggipa kamrangko” dontongatpilaha aro a∙songko gisik nangataniona sokataha. Elija uni jamano manderangko sana dangdike on∙gen, Isolko ma Baalko, basee ra∙aniko dakchina mol∙molaniko dakaha. Ning∙tue aro chu∙gimik gisiko nangataniko man∙e, manderang Isolko manina basee ra∙aniko dakaha (pod 39).

Aganchakani: Da∙ona nanggipa nama kattara jringjrotni nama katta jean dingtangmancha somoina ta∙raken dakna nangani donga. Mesokatanirang:
Noani Chi dubiani gimin nama katta (Aba.6 aro 7:2; 2 Pitor 2:5). Noa toromi ong∙ani gimin saksa skiprakgipa ong∙achim. Ua re∙bagnigipa a∙gilsakko nisiatgnigipa chi dubiani gimin mikrataniko dakon Isolni ka∙saani gimin skiaha. Chi dubiani nama kattaan ua somoina “da∙ona nanggipa nama katta” ong∙a. Uni bakbak dakchina inwataniara “ringona napbo” ine ong∙achim. Ian namen nangchongmotgipa ong∙a jekon skiprakjana gita daitoko ra∙jawahachim.
Jonani Ninevehna nama katta (Jona 3:4). Jonani “nama kattara” Nineveh songjinma sal 40ni ja∙mano nisiataniko man∙gen ine ong∙achim. Jona Jokatgipakoba dedoaha, aro songjinma gisik pil∙aha. Sal 40ni gimin mikrakataniko watchanganiara kakketgijanisan ong∙gnokchim. Ian ua somoina nanggipa nama katta ong∙achim. Ian ua somoina dingtangmancha dake kragipa ong∙aha.
Johan Napbolatgipani nama katta (Mati 3:1-3; Luk 1:17). Johanni “nama kattara” Jisu, re∙bagnigipa Messaiani gimin ong∙achim. Uni kamara Jisuni skanggipa re∙baani gimin nama kattako skiprakna aro manderangko tarisona nangani ong∙achim. Skanggipa re∙baani nama kattako watchangna nanganiara chanchina man∙gijanisan ong∙genchim.
Sa∙gre Sakgittamni nama kattarang (Parape∙a 14:6-14). Isolni “da∙asalna nama kattara” sa∙gre sakgittamni kattarango donga. Chong∙motde, Jisu Kristochi man∙gipa janggi jokanian ia nama kattarangni mongsonggipa japang ong∙a. Indioba, sa∙gre sakgitamni “nama kattara” Jisuni gnigipa re∙bapilanina manderangko tarinaba aro Satanni bilakbegipa tol∙napanina uamangni mikronrangko ona dakchakani ong∙a. Jena kingking manderang ia nama kattarangko ma∙sijaskalde, Satan uamangko rim∙gittange nisiatna man∙gen. Jisu an∙chingko ia dingtangmanchagipa nama kattako u∙ie ra∙na nanga ine u∙ia, uni giminsa ka∙sachakanio Ua uamangna on∙aha. Uarangko watchangna nangjawa. Ka∙sapae na∙a gipin lessonni Poraianiko dakon gisiko nangbate uarangko sandianiko dakna bimchipe bi∙bo.
Nangni mitam sandie nikanirang haida nang∙ko jagokmanpilatnaba donga. Indiba pilakan chu∙ongnikgen. Nang∙ni ka∙tong aiao inmanpile il∙engatako man∙gen. Na∙a Jisuko nang∙na aganenga gita u∙igen! Maina, uarangan Uni nama kattarang ong∙a.
Noahni dingtangmanchagipa “nama kattara” chi dubinasianian ong∙achim. (Picture Words)
(10) Gitelni salna skang sako “nama kattako” ra∙bagen ine Sastro agana?
“Nibo, Jihovani dal∙gipa aro kengnigipa sal re∙bana skang, Anga na∙simangona Elija
katchinikgipako watatgen” (Malaki 4:5).
Aganchakani: Elija katchinikgipa. An∙ching minggipin sing∙anirangko nikon, uano maiba Elijani gimin u∙ie ra∙na nangchongmotani donga.
11.Maiko Elijah dakaha jechin Gitel uo gisik nangatako man∙aha?
U∙iatani: Ka∙sapae 1 Rajarang 18:17-40 ko poraibo.
Aganchakani: Elija manderangko an∙tangtangni chanchianirangko tik dakchina didiataniko dakaha jenan uamang dangdike on∙genchim (pod 21). Israel jat gimikan ong∙nasipile miteko olakkitokahachim. Bang∙an chong∙motgipa Isolko aro Uni ge∙etanirangko watgaltokaha. Uano Isolni katchinigipa, Elija, saksan aro 450 Baalni katchinikgiparang dongachim (pod 22). Elija kupattianiko dakaha je dolgnian, ua aro miteko olakkigiparang ganchirangko rikgen aro am∙bolrangko kosako gate matchu bolotrangko uarango dongen. Ua uni ja∙mano agananiko dakaha je uamang chong∙motgipa Isolko Uni ganchio wa∙alko kamate An∙tangko parakchina aganaha. Songsarekni Isol aganchakaniko dakjaha, indiba Elijani chong∙motgipa Isol salgioniko wa∙alko watonate Elijani boliko kamtokaha.
Nama Katta Chanchianiko Dakchina Dabiaha
Elijani nama katta gisikni gita ning∙tue ga∙akangani aro a∙songni Isolko watgale miteko olakkiani somoio sokbaaha. Ian salgioni inditan bil gnangbee sokbaaha je uan “dakronggipa kamrangko” dontongatpilaha aro a∙songko gisik nangataniona sokataha. Elija uni jamano manderangko sana dangdike on∙gen, Isolko ma Baalko, basee ra∙aniko dakchina mol∙molaniko dakaha. Ning∙tue aro chu∙gimik gisiko nangataniko man∙e, manderang Isolko manina basee ra∙aniko dakaha (pod 39).

“There has not risen one greater than John the Baptist. ... And if you are willing to receive it, he is Elijah who is to come” (Matthew 11:11, 14).
Answer: Jesus called John’s preaching to prepare people for His first advent “Elijah,” or the Elijah message. John’s message, as in Elijah’s day, made truth very clear and then insisted on a decision. The Bible says of John the Baptist, “He will ... go ... in the spirit and power of Elijah” (Luke 1:17).

13.
Maikai ia katchike agananiara an∙chingni somoinaba jakkalna man∙a ine an∙ching u∙ina mana -mongsongbate Kristoni gnigipa re∙bapilna skang?
“Nibo, Jihovani dal∙gipa aro kengnigipa sal re∙bana skang, anga na∙simangona Ellija katchinikgipako watatgen” (Malaki 4:5). “Jihovani dal∙gipa aro kebegnigipa sal re∙bana skang, sal andalpilgen aro jajong an∙chi pil∙gen” (Joel 2:31).
Aganchakani: Ka∙sapae iakon u∙ie ra∙bo je Joel 2:31 o janapgipa minggni obostarang “Jihovani dal∙gipa aro kenbegnigipa salo” re∙bagen – skanggipa Elijani nama katta re∙bagen, aro gnigipa, aiao inmangipa salgio chinrang ong∙gen. Ian an∙chingko minggni obostarangko u∙ina dakchakgen. Sal andalani May 19, 1780 bilsio ong∙aha. Ua apsan walon, jajong an∙chi pil∙aha. Mati 24:29 minggipin chinko nikna man∙aha – askirang ga∙akani, jean November 13, 1833 ong∙aha. Ianoniko, an∙ching u∙ina man∙a je bon∙kamgipa somoini Elijani nama kattara 1833 ni sepang jolo ba uni ja∙mano a∙bachengna nanga – chong∙motan Jihovani dal∙gipa salni re∙bana skang.
Salgio chinrangni Ja∙mano Gnigipa Elijani Nama Katta
Ian rongtalbea je Johanni “Elijani Nama katta” gnigipa “Elijani nama katta” jakkalna man∙ja maina Isolni dal∙gipa salgio chinrang Johanni uni nama kattako skiprakani, 1,700 bilsirangni ja∙manosa nakataha. Joel 2:31 o Elijani nama katta 1833 bilsio salgio chinrangni nakatani ja∙manosa a∙bachengna nangaha aro Jisuni gnigipa re∙bapilanina manderangko tarina nangaha. Parapea 14:6-14 ni nama katta rokom gittam “nama katta” iana tiktak melia. Ian 1844 bilsio a∙bachengaha aro Jisuni gnigipa re∙bapilanina (pod 4) a∙gilsak gimikni manderangko tarienga jean rokom gittam nama katta a∙gilsakni pilak mandeona sokangani ja∙mano chu∙sokgen. (1844 bilsini somoini gimin Poraiani 18 & 19 o chu∙gimik talaniko daka).
Nama Katta Chanchianiko Dakna Dabia
Elija namgijako mikkangchakna mol∙molchaaniko dakaha aro sako uamang manigen pilaknan base ra∙aniko dakchina aganaha. Apsandake daalo anchingna ongipa Isolni rokom gittam nama kattaba onga. Basee ra∙aniko dakna nanggen. Isolni rokom nama katta Satan aro uni miksonganirangko oprake on∙aniko daka. Ian Isolni ka∙saaniko aro Uni nangnikanirangko parape∙a. Da∙alo Isol manderangko chong∙motgipa olakkianiona re∙bapilchina okamenga -Isolkosan olakkiani onga. U∙ieba sakobasa ba jekobasa olakkianide bamgijani ong∙a aro jringjrotna sianio biteko man∙gen. Isol Elijani salo (1 Raja. 18:37,39) aro Johan Napbolatgipani salrango aiao inmanpile manderangni ka∙tongrangona sokaha. Manderangni sa∙gre sakgittamni nama kattana aganchakaniko dakengon Ua apsandake bon∙kamani salrangoba dakgen (Parape∙a 18:1-4).
14.Maia aiao inmanpilgipa pattianiko Elijani nama kattako (Sa∙gre sakgittamni nama katta) skiprakaniara ra∙bagen?
“Elija…ua pagiparangni ka∙tongko degiparangna aro degiparangni ka∙tongrangko pagiparangna an∙pilatgen” (Malaki 4:5,6).
Aganchakani: Isolko mitelbo! Elijani nama katta - ba sa∙gre sakgittamni nama katta – nokdangni memborrangko ka∙saanio, sepangchapchap ong∙e, katchaanio, salgini nangrimanio damsan ra∙bagen. Mairongpilgipa pattiani!

15.
“Nama Katta” inaniara namgipa kobor ong∙a. Parape∙a 14 ni nama kattarangara namgipa koborrangko on∙ama?
Aganchakani: Oe, Hai anching sagre sakgitttamni nama kattarangko nigopate nipiltaianiko dakna:
- Sakantian bon∙kamani salni nama kattako knana aro ma∙sina cholko man∙gen. Darangba watchanggalako man∙jawa.
- Diabolni manderangko ja∙guatna aro nisiatna bilakgipa kamrangko an∙chingna parakatgen, jedakode an∙ching mamungdakeba ja∙gao ke∙ataniko man∙jawa.
- Ia bon∙kamani salrango Isolni nama kattako gipatanio salgini bil dongpagen aro re∙chapgen.
- Isolni manderang chakchikgipa ong∙gen. Ua uamangko “rongtalgiparang” ine okamgen.
- Isolni manderangko Jisuni saki donggen.
- Isolni manderang, ka∙sae, Uni ge∙etanirangko manigen.
- Isol an∙chingna inditan ka∙saaha je Ua an∙chingna dingtangmancha Jisuni gnigipa re∙bapilanina an∙chngko tarina nama kattako watataha.
- Isolni ia bon∙kamgipa salrangna on∙gipa nama kattara ka∙saanio aro ku∙cholsan ong∙anio nokdangni memborrangko damsan ong∙atgen.
- Sa∙gre sakgittamni mongsonggipa gisiko nangatbataniara Jisu Kristochi sakantinan janggi jokaniko on∙aha. Ua An∙tangni toromi ong∙aniko an∙chingni batanggimin janggi tangniko pindapna on∙aha aro aiao inmanpile An∙tangni toromi ong∙aniko onaha jedakode an∙ching salantio ka∙sachakanio dal∙rorona aro Ugita ong∙na man∙gen. Unbaksa, an∙ching chu∙sokgija ong∙na man∙ja. Ua gride, an∙ching chu∙sokna man∙ja.
Poraidapani
Sa∙gre sakgittamni nama kattarangni gimin chanchianirangko Poraianirangko daknasienggipao talataniko daknasienggiparangara iarangan ong∙a:
- Isolni bichal ka∙ani konta sokbaaha!
- Babylononi ong∙katbabo.
- Matburungni chinko ra∙nabe.
Na∙a mikkangchi ia Poraianirangko bi∙an baksa poraion bang∙bata namgipa koborrangko parape∙gen. na∙a mitamrango aiao inmangen aro mitamrangko kusi ong∙gen, jagokmanpilgen aro mitamrango duk man∙gen. Badiaba chanchianirangkode ra∙chakna rakdugagen. Indiba Jisu an∙ching sakanti sakprakna ia bon∙kamgipa salrango dakchakna salgioni nama kattarangko watatahani gimin, knaana, aro mingantikon chu∙gimik ma∙siana, aro mingantiko chu∙gimik ja∙rikana bate gamchatbatgipa dongja.
6. Jisuo An∙tangni manderangko ia bon∙kamgipa a∙gilsakni itihaso re∙dilna aro dakchakna dingtanmanchagipa minggitam chanchianirangko skie ra∙na man∙anina na∙a mitelaniko dakjawama?
Nang∙ni Aganchakani: _________________________________________
Nang∙ni Sing∙anirangna Aganchakaha
- Jisuni re∙bana skang sa∙gre sakgittamni nama kattara pilak mandeonan sokgenma? Da∙o dongenggipa billion manderang, ian maikai ong∙na man∙gen?
Aganchakani: Oe, ian ong∙gen maina Isolan ku∙rachakaniko dakaha (Mark 16:15). Paul an∙tangni salo agananiko dakaha “jeko salgini ning∙o pilak dakgimino aganprakaha (Kol. 1:23). Jona, Isolni ka∙sachakanichi, Nineveh songjinma gimikona sal 40ni gisepo sokaha (Jonah 3:4-10). Sastro agana Isol kamko matchotatgen aro kan∙dikatgen (Rom. 9:28). Chananiko dakbo. Ian bakbakan ong∙gen!
2. Mose aro Elija Jisu baksa bimang dingtangani a∙brio mikkang pa∙bebeahama (Mati 11:10-14), ma, iara mikjumang nikanisa ong∙ama?
Aganchakani: Ia obosta chong∙mot ong∙a. Greek kattao “horama,” ko “nikani” ine pod 9 o pe∙aha, jeni miksonganian “maiko nikmanaha” ine miksongani ong∙a. Mose siaoni chakatatako aro salgichi rimdoako man∙aha (Juda 1:9), aro Elija sigija manggitting rimdoako man∙aha (2 Raja. 2:1,11,12). Ia mande sakgni, jerangan a∙gilsako dongaha, diabolni bilongbee dakgrikaniko aro saknaaniko man∙aha aro Isolni manderangni kosako bobil dake chakataha, aro maiko Jisu chagronggenchim uko u∙iaha. Uamang uko ka∙dongatna aro gisik ra∙atna re∙baaha jedakode Uni songnokona jerangan sianiko cha∙totgija (Elija gita) rimdoaniko man∙genchim aro an∙chingni paprangna Uni sichakahani gimin gopramrangoni (Mose gita) janggiona chakatpilgenchim.
3. Jensalo Jisu uan Elija ong∙a ine aganon (Mati 11:10-14) maini gimin Johan Napbolatgipa uan Elija (Johan 1:19-21) ong∙ja ine aganskaha?
Luk 1:13-17 oni ia sing∙anina aganchakani re∙bara. Je sa∙grean Johanni atchiani gimin u∙iataha indine aganaha, “Nang∙ni jikgipa Elisabeth nang∙na de ba∙gen, aro na∙a uni bimungko Johan mingna nanggen… Maina Gitelni nikanio ua dal∙gipa ong∙gen…aro dedrangna pagiparangni ka∙tongko, aro toromigiparangni chanchirongana manigijagiparangko pil∙atna, tarisranggipa manderangko Gitelna tarisona uan Elijani gisik aro bilchi, uni mikkango re∙sogen” (pod 13-17). Jensalo Jisu Johanko Elija aganon, Ua Elija gita dake uni janggi, gisik, bil aro kamni giminsa aganengachim. Ia bon∙kamani salrangna Elijani nama katta apsan bebe ong∙a. Ian nama kattani giminsa, mandeni gimin ong∙ja. Uni gimin Johan bimangchongchong Elijade ong∙ja, indiba ua Elijani nama kattakosa agane on∙engachim.
4. Sa∙gre sakgittamni nama kattako man∙chapgija Jisuni bon∙kamgipa somoina chu∙gimik bebe ong∙aniko da∙alo saoba skiprakna man∙genma?
Aganchakani: Man∙ja. Sa∙gre sakgittamni nama kattako man∙chapna nanga. Parape∙ani ki∙tapo, Jisu An∙tangan Uni bon∙kamgipa somoini nama kattako parape∙aha (Para. 1:1) aro indine aganaha je Uni manderang ki∙tapo jekon parape∙aha ugitan ja∙rikna nanga (Para.1:3; 22:7). Uni gimin beberagiparang bonkamani somoirango Jisuni nama kattarangko Parapeani kitaponiko skiprakna nanga. Beben, ian, Uni dingtangmanchagipa Parape∙a 14:6-14 o janapgipa sa∙gre sakgittamni nama kattako man∙gopaha. Jisu ia nama kattarangko pod 6 o “jringjrotni nama katta” ine aganaha. Ua An∙tangni manderangona re∙bana skang sakanti mandeonan ra∙angchinaba aganaha. Iano minggittam nangchongmotgipa chanchianirang donga:
Darangba sa∙gre sakgittamni nama kattako man∙chapgijade “jringjrotni nama kattako” chong∙mot ong∙e skijaenga.
Sa∙gre sakgittamni nama kattarangko watchanggalede darangba an∙tangni skianiko jringjrotni nama katta ine aganna man∙ja.
Sagare sakgittamni nama kattarang manderangko Jisuni gnigipa rebapilanina taria (Para. 14:12-14). Na∙a knajaskalde, ma∙sijaskalde, aro Jisuni minggittam bon∙kamani salni nama kattako ra∙chakjaskalde, Uni gnigipa re∙bapilanina tarikujaenga.
Bon∙kamani Somoina Dingtangmanchagipa Nama Kattarang
Je Jisuan an∙chingni nanganiko u∙igipa, minggittam dingtangmanchagipa nama kattarangko bon∙kamani somoina an∙chingna on∙aha. Iani Poraiani Lesson ja∙mano donggipa mingchetgipao ia nama kattarangni gimin talbatatgen.
5. Luk 1:17 o Elijani nama kattara, “dedrangna pagiparangni ka∙tongko, aro toromigiparangni chanchirongana manigijagiparangko pil∙atna” ine agana. Iara maiko miksonga?
Aganchakani: “Indiba toromigipa bebera∙achi tanggen” (Rom. 1:17). Toromigiparang an∙tangtangni janggi jokanina Jokatgipao bebera∙achi pangchakna u∙iani donga. “Aro sakgipino pilakoba jokani gri; maina salgini ning∙o manderango on∙a gipin bimung gri, jechi an∙ching jokna nanga” (Wat. 4:12). Johanni Elijani nama kattako agananiara sakantina rongtale aganani ong∙na nangachim. Jisu Kristoo ong∙gija jeoba bebera∙aniko rikaniara paponiko mamungdakeba jokatjawa aro janggi tanganiko dingtangatna man∙jawa. Manderang iako knana aro u∙ie ra∙na gita nanggen. Ia bebe ong∙anisa da∙alo an∙chingna on∙gipa Isolni minggittam Elijani nama kattani mongsonggipa pangchakani ong∙a.
Nipiltaianiko
- Parape∙a 14 ni sa∙gre sakgittam (1)
_______ Chong∙mot ong∙a aro knana man∙na ga∙me inwatna nanga.
_______ Isolni bon∙kamgipa salna bil gnange aro ta∙rake nama kattako ra∙anganiko mesoka.
_______ Sanibani chanchichipe banaipa kattarangsa ong∙aia
- Ka∙mao Parape∙ani gimin badia skianirang bebeko agangipa onga? (3)
_______ Ki∙tap mohor su∙ako manaha.
_______ Uni bimung “oprakani: ba “parape∙ani” ong∙a.
_______ Ian maidakgipa nama kattako Isolni manderang bon∙kamgipa salrango skiprakgen uko agana.
_______ Ian Jisuni gimin agangipa kattani noksa ong∙a.
_______ Iako poraigiparangni kosako Isol sao on∙a.
3. Sa∙gre sakgittamni nama katta Jisuni re∙bana skang pilak mandeonan sokangna nanggen. (1)
_______ Ong∙a _______ Ong∙ja
- Skanggipa sa∙greni nama katta iarangni gimin dingtangmancha agananiko daka: (3)
_______ Ian da∙o aganenggipa jringjrotni nama katta ong∙a.
_______ Iani gimin u∙ina man∙ja.
_______ A∙gilsakara maiobanisa ong∙bara ine skianian Kristianni skiani ong∙a.
_______ Bichal ka∙anide daon ong∙engaha.
_______ An∙ching Isolko mandera∙na aro chong∙mot ong∙e pangchakna nanga.
_______ Sakantian jeko namnika ba jekoba olakkina nanga.
- Gnigipa sa greni nama kattara Babylonni ga∙akani gimin agana, aro Parape∙a 18 ni sa∙gre Babylono donggipa Isolni manderangko ong∙katbachina didianiko daka. (1).
_______ Ong∙a _______ Ong∙ja.
- Gitamgipa sa∙greni nama katta pilak Isolni manderangko matburungni chinko ra∙china didianiko daka. (1)
_______ Ong∙a _______ Ong∙ja
- Parape∙a 14:12 o maidake Isolni manderangni gimin aganaha? (2)
_______ Uamangara chakchikgipa ong∙a.
_______ Uamangara toromigiparang ong∙a.
_______ Uamang Gee∙ta Niam Mingchikkungo bebera∙gijagiparang ong∙a.
_______ Uamango on∙titisan bebera∙ani donga.
- Nama katta sakanti mandeona sokon mai ta∙raken ong∙skagnok? (1)
_______ Jatrang pilakan gisik pilgen.
_______ Isol New York aro Jerusalem songjimarangko rikpiltaigen.
_______ Jisuni gnigipa re∙bapilani ong∙gen.
- Kamao on∙sogipa badiarang da∙asalna “nama katta” ong∙a? (1)
_______ Ninevehna agangipa Jonani nama katta.
_______ Chi dubina skang Noani nama katta.
_______ Parape∙a 14:6-14 ni sa∙gre sakgittamni nama katta.
- Badia skianirang sa∙gre sakgittamni nama kattani gimin bebe ong∙a. (6)
_______ Sa∙gre sakgittamni nama kattako da∙on aganengaha.
_______ Ia nama kattarang Jisuchisan janggi joka ine talataniko daka.
_______ Uarangko “Elijani nama katta” ine agana man∙a.
_______ Uarangko aganna Elija an∙tangan mikkang pa∙gen.
_______ Uarang a∙gilsakara maiobanisa ong∙bara ine Kristian skiani gamchatani gimin aganbata.
_______ Bang∙a manderang uarangko mamungdakeba knachakjawa.
_______ Uarang nokdangni manderangko damsano, ka∙sagrike nangrime dongna dakchakgen.
_______ Kosakni bilrang uarang baksa re∙chapbagen.
_______ Uarang manderangko Jisuni gnigipa re∙bapilanina tarina dakchakgen.
- Johan Napbolatgipako uni salo Elija ine mingachim maina (1)
_______ Ua salgioni waalko watatchina okamna namnikaha
_______ Dal∙gipa kamalko ua bimungchi mingaha.
_______ Uni skiprakaniara, Jisuni skanggipa re∙baanina tarina Elijani gisik aro bil gnangani gita ong∙aha.
- “Nama Katta” ingipara namgipa kobor ine mingsonga. (1)
_______ Ong∙a _______ Ong∙ja.
- Jisu bon∙kamani salrango nokdangni memborrangko ka∙saanio aro ku∙cholsan ong∙aniona ra∙banna ku∙rachakaha. Na∙ara iako man∙na nang∙ni nokdango bi∙engama?
_______ Ong∙a _______ Ong∙ja.
- Bon∙kamani somoio jolgimikon Jisuo An∙tangni manderangko re∙dilna dingtangmanchagipa nama katta donganina na∙ara gisiko ritchengataniko man∙ama aro uni mitelna skama?
_______ Ong∙a _______ Ong∙ja.



