Lesson 17

      Download

Na∙a u∙inaba donga je Sinai A∙brio, Isol Mosena Ge∙eta Mingchikkungko on∙aha. Indiba apsan somoion, Isol Mosena nikronggijagipa nokko rikchina nosako sale on∙jahama? Ukon torom tambu ine mingaha, ian dingtangmanchagipa torom nok ong∙a jean Isol An∙tangni manderang baksa donganiko mesokaha. Ia dingtangmanchadake tariani aro dangdike on∙ani kamrangara nokkol itaoni jakgitel ong∙atipa jatna janggi jokaniko rokom gittam daksamsoanichi mesokaha. Torom tambuni kamrangko namedake niaton Jisu maikai gimagipako jokatna aro mondoliko dilna kamko ka∙ahachim, uni gimin chu∙gimik aro bang∙bate u∙ie ra∙na nang∙ko dakchakgen. Torom tambu adita aiao inmangipa katchinike agananirangni giminba u∙ie ra∙ani chabi ong∙a. Gisiko nangatgipa sandianirangko dakani nangko sengoenga maina ia Poraiani torom tambu aro uni donnugimin ortorangni gimin sandianiko dakgen.

1. What did God ask Moses to build?1.Maiko Isol Moseko rikchina aganaha?

“Aro uamang angna torom tambuko dakchina, maikai anga uamangni gisepo dongna man∙gen” (Reongkata 25:8).

Aganchakani: Jihova Moseko torom tambuko rikchina aganaha – dingtangmanchagipa rikani jean salgini Isol dongchakna man∙ani ong∙gen.

Torom Tambuni Gimin Kan∙dike Talatani

A∙bachenge rikgipa torom tambu namen nitogipa aro rongtalgipa, tambuchi ping∙gipa ong∙achim (gro gipeng 45 feet aro 15 feet) jeon Isolni dongpaani ong∙a aro dingtangmanchagipa dangdike on∙ani kamrangko ka∙rongachim. Pakmarangko sonachi pa∙dapgimin doktarangchi dakaha aro patrarangko krokani biaprangna uarangni nabakrangko sonachi pa∙dapachim (Reo. 26:15-19,29). Nokingko mitapbri pindapanirangchi tariaha: Chingchreani ba∙ra, do∙bokni kimil, mes bipani bigil, aro susuni bigil (Reo. 26:1,7-14). Uno kuturi ge∙gni dongaha: Rongtalgipa Biap aro Rongtalbatsranggipa Biap. Ritchagipa, jrimgipa dongpenggipa ba∙ra (porda) jechin kuturi ge∙gniko dingtangataha. Torom tambuni sarani apala 75 feet aro gro 150 feet ong∙achim (Reo. 27:18). Uko dotsotdok rupani go∙olrangchi rikaha aro se∙engipa mosinani ba∙rarangchi duule kadingdeaha aro peng∙aha (Reo. 27:9-16).

2. What did God expect His people to learn from the sanctuary?2.Isol An∙tangni manderangko ia torom tambuoniko maiko skie ra∙aniko nangnikaha?

“Nang∙ni re∙ani, O Isol, rongtalgipa biapo donga: Isol gita sawa Dal∙gipa ong∙a?” (Git. 77:13).

Aganchakani: Isolni re∙ani, janggi jokanina daksamsoaniko, a∙gilsakni torom tambuo parape∙aha. Sastro skianiko dakaha je torom tambuo pilakan – ma∙chakani, jakkalani bosturang, aro dangdike on∙ani kamrangara Jisuni an∙chingko jokatna kam ka∙anio chinrang ong∙a. Iani ortode an∙ching jejake chu∙gimikan torom tambuni mesokgipa chinrangko ma∙sia gita, janggi jokatani kamko ka∙ani gimin chu∙gimikan ma∙sina man∙a. Indake, ia Poraianiko dakanio nangchongmotani gimin ong∙gija dake aganna man∙ja.

3.Torom tambuko rikna noksa salanirangko Mose banoniko man∙aha? Ia nokara bako dakjagringaha?

“Ia agananirangni skotong ian; indakgipa kamal dal∙gipa an∙chingni gnang, salgirango

Dal∙gipani singhasonni jakrao asonggipa, Mandeni ong∙gija Gitelni ping∙gimin chong∙motgipa torom tambuni rongtalanirangko dangdike on∙gipa… Maina ua a∙gilsako donggenchim, ua kamal mamung dakeba ong∙jawachim, maina niam gita on∙anirangko on∙giparang gnang. Iamang salginirangko dake mesokaniko aro jagringko manigiparang, Mose torom tambuko chu∙sokatnasion skiako man∙aha gitan; maina ua agana, Mikrakbo, a∙brio nang∙na mesokgimin mesokani gita pilakkon dakbo” (Ibri. 8:1,2,4,5).

Aganchakani: Isol An∙tangan Mosena torom tambuko rikchina skianiko on∙aha. Uan salgio donggipa chong∙motgipa torom nokko dakjagringani ong∙achim.

Mai jakkalani bosturang sa∙rao dongachim?

Aganchakani:

Altar of burnt offering

A. Homni ganchi, jeon matburungrangko boli on∙aha, uko napchakramni ning∙o donaha (Reo. 27:1-8). Ganchi Kristoni sichakgipa chisolko mesoka. Matburung Jisuko mesoka, jean chong∙motgipa boli ong∙a (Johan 1:29).

The laver of water

B.Susrangchakani, uko ganchi aro torom tambuona napchakramni gisepo donaha, ian pitoloniko tarigimin dalgipa susrangchakgipa rachakani ongachim. Iano kamalrang an∙tangtangni jakrangko aro ja∙arangko hom boli on∙na skang ba torom tambuo napna skang su∙sranganiko dakrongaha (Reo. 30:17-21; 38:8). Chiara paponi rongtalataniko aro gital dake atchitaianiko mesoka (Titus 3:5).

5.Mai jakkalani bostuko rongtalgipa biapo donaha?

Aganchakani:

Table of Shewbread
A.Mesokani Pitani Tebil (Reo. 25:23-30). Ian Jisuko mesoka, tanggipa pita (Johan 6:51).

Seven-branch candlestick

B.Gasa Bolsni (Reo. 25:31-40) iaba Jisuko mesoka, a∙gilsakni seng∙a (Johan 9:5;1:9). To Gisik Rongtalgipako mesoka (Zekaria 4:1-6; Parape∙a 4:5).

Altar of incense
C.Chachatni Ganchi (Reo. 30:7,8). Ian Isolni manderangni bianirangko mesoka (Parapea 5:8).

6.Mai jakkalani bostuko rongtalbatsranggipa biapo donga?

Answer

Aganchakani: Ku∙monggrikani Niam Sunduk, ian sangipa jakkalni bostu jekon Rongtalbatsranggipa kuturio donaha (Reo. 25:10-22), ian sonachi pa∙dapgimin shittim bolni sunduk ong∙a. Bakosni kosako sonaoniko tarigipa sakgni sa∙grerangko donaha. Sa∙gre sakgnini gisepo pap watram dongachim (Reo. 25:17-22), jeon Isol dongaha. Ian salgio Isolni singhasonko mesokaha, jean sa∙gre sakgnini gisepo dongaha (Git. 80:1).

 Niam sundukni ning∙o maia donga?

Answer

Aganchakani: Ge∙eta Niam Mingchikkung, jekon Isol ro∙ongni rong∙plengrango seaha, aro jekon Uni manderang pangnan manijringgenchim (Para. 14:12), uarangko niam sundukni ning∙o donahachim (Deut. 10:4,5). Indiba pap watramde uarangko kosako ongaha, jean jena kingking Isolni manderang pap kurachake gisik pilgen aro papko watgalgen (Toe Skiani. 28:13), an∙chichi pap watramni kosako kamalchi satkikianiko dake ka∙sachakaniko on∙dapaniko dakangkugenchim (Levi. 16:15, 16). Matbururngni an∙chiara Jisuni an∙chiko mesokaha jean pap kema ka∙anina ong∙atna nanggenchim (Mati. 26:28; Ibri. 9:22).

8. Why did animals need to be sacrificed in the sanctuary services?8.Maini gimin matburungrangko torom noko dangdike on∙anirango boli on∙na nangaha?

“Aro niam gita pilakkon anchio rongtalata, aro anchi onggijade pap wata ongja” (Ibri. 9:22). “Maina ian ku∙monggrikani niamni angni an∙chi, paprangko watanina bang∙ana rugimin” (Mati. 26:28).

Aganchakani:  Matburungrangko boli on∙aniko dakna nangani ong∙a jedakode manderang Jisuni an∙chi ong∙atgijade, uamangni paprangko mamungdakeba watna man∙jawachim ine u∙ina dakchakgen. Namgijani, aro jagokmanatpil∙gipa bebe ong∙anide, papni dormahara jringjrotna sianian ong∙a (Rom. 6:23). An∙ching pilakan pap ka∙ahani gimin, anching pilakan sianiko manna nangaha. Jensalo Adam aro Hoba pap kaahaon, Jisuna agre uamang pangnajolna sina nanggnokchim, indiba Jisu pilak mandeni sastina gamchakna An∙tangni chu∙soksranggipa janggiko boli on∙aha (Para. 13:8). Pap ka∙ani ja∙mano, Isol papi mandeko matburungko boli on∙aniko nangnikaha (Aba. 4:3-7). Papi mande an∙tangni jaktangchi matburungko so∙otna nangahachim (Levi. 1:4,5). Ian namen an∙chi ong∙atani aro jada changatani ong∙pilahachim aro papi mandeko aiao inmangipa papni sastini biteko rana nangani gimin ipakna man∙pilgija dake chanchianiko ong∙ataha (jringjrotna siani) aro Jokatgipa aro Sakgipinko antangni palo chadengna nanganiko nikaha. Jokatgipa gride, darangba janggi jokna ka∙dongani dongjachim. Matburungko hom boli on∙ani kamrangchi Isol An∙tangni saksakamkam Depanteni manderangni paprangna sichaknasiako mesokaha (1 Kor. 15:3). Jisuara uamangni Jokatgipasan ong∙aijaha, indiba uamangni palo ong∙gipa Jokatgipaba ong∙aha (Ibri. 9:28). Jensalo Johan Napbolatgipa Jisuko grongahaon, ua aganaha, “Hiawa nibo, Isolni Mes Bi∙sa, a∙gilsakni papko ra∙anggipa” (Johan 1:29). Niam Gitchamo, manderang janggi jokaniko man∙na chisolsakchiko niahataha. An∙ching janggi jokaniko man∙na Sko Bikrokko nipilalataha. Janggi jokna darangoba gipin chol dongja jechin an∙ching jokna man∙gen (Wat. 4:12).

9. How were animals sacrificed in the sanctuary services, and with what meaning?9.Maikai torom tambuo matburungrangko hom boli on∙aha, aro mai miksonganio on∙aha?

“Aro homni skoni kosako ua an∙tangni jakko dondapchina; unon una nangrimaniko dakna ine uko una ra∙chakgen…Ganchini sambao, salgrochipak ua uko so∙otchina” (Levi. 1:4, 11).

Aganchakani: Jensalo papi mande hom bolina matburungko torom tambuni sa∙raona ra∙baahaon, kamal una atteko aro soreako una on∙egen. Papi mande an∙tangni jakrangko matburungni skoo done an∙tangni paprangko ku∙rachakgen. Ian papi mandeni an∙tangni papko matburungona ra∙angskaa gita mesokani chin ong∙a. Ua somoionin papi mande dos dongjaha aro matburungsa dos dakgipa ine chanako man∙aha. Da∙ode matburungsa dosi dakgipa ine chanako man∙ahani gimin, papni sastiko man∙skana nangaha – uan siani dormaha ong∙aha. Ua an∙tang jaktangchi so∙otaniara papi mandena papni giminsa dosi grigipa matburung sina gita nangskaaha aro an∙tangni papni gimin dosi grigipa Messia sina nangskagnokchim ine skianiko man∙aha.

10. When a sacrificial animal was offered for the entire congregation, what did the priest do with the blood? What does this symbolize?10.Basako mande jinmana matburungko hom boli onaniko dakrongachim, Maiko kamal anchi baksa dakronga? Ian maiko mesoka?

“Unon to nonggimin kamal matchu charani an∙chioniko gronggrikani tambuona ra∙bachina. Aro kamal an∙tangni jaksiko an∙chio simbole uko Jihovani mikkango, peng∙ani barani mikkango, changsni satkikichina” (Levi.4:16,17).

Aganchakani: Jensalo mande jinmani papna hom boli on∙aniko dakon, Jisuni palo chadenggipa kamal an∙chiko, (Ibri. 3:1), torom tambuona ra∙anggen aro kuturi gegniko dingtangatgipa dongpenggipa ba∙rao satkikianiko dakaha. Dongpenggipa ba∙rani samsachipako Isol donga. Indake, manderangni paprangko ra∙galaniko daka aro mesokani gita torom tambuona ra∙anganiko dakaha. Kamalchi an∙chiko ra∙e dangdike on∙ani kamara Jisuni salgio an∙chingna dangdike on∙aniko dakjagringsoaha. Chisolsako Jisuni papni a∙sel sichakani ja∙mano, Ua chakatpilaha aro an∙chingni kamal ong∙e salgio Uni an∙chini gimin dangdike on∙na salgiona doangaha (Ibri. 9:11,12). A∙gilsakni torom tambuo kamalrangni an∙chini gimin dangdike on∙aniara Jisuni salgini torom noko jensalo an∙ching Uni bimungo pap ku∙rachakaniko dakon Uni an∙chiko jakkale an∙chingni paprangko serikaoniko ra∙gale kema watanina kam ka∙aniko mesoka (1 Johan 1:9).

As our Sacrifice, Jesus brings us a completely transformed life with all sins forgiven.11.Torom tambuo dangdike on∙anirango pangchake, maia minggni mongsonggipa dakna man∙ani bilrango Jisu An∙tangni manderangna dangdike on∙aha? Maia aiao inmanpilgipa namgnirangko an∙ching Uni ka∙sae dangdike on∙aoniko man∙a?

“Maina an∙chingni watchangani, Kristo, boli on∙gimin ong∙aba ong∙aha” (1 Kor. 5:7). “Indide salgirangko batanggipa, Isolni Depante Jisu, an∙chingni dal∙a kamal dal∙gipa ong∙ani gimin, an∙ching ku∙rachakako kimkim rim∙na hai. Maina an∙chingni kamal dal∙gipa an∙chingni bilgrirangna duk man∙pana amgijagipa ong∙ja, indiba pap gri pilakni gimin an∙ching gita dakmajoako man∙aha. Uni gimin an∙ching ka∙saani singhasonona kenmangija sepangna hai, maikai an∙ching ka∙sachakako man∙gen, aro nangani salo dakchakna ka∙saako man∙gen” (Ibri. 4:14-16).

As our High Priest, Jesus gives us the power to live right in the present and in the future.

Aganchakani: Jisu anchingni paprangna Boli on∙gimin ong∙e aro salgini Dal∙gipa Kamal ong∙e dangdike on∙aha. An∙chingni boli Mes Bi∙sa aro an∙chingni Palo ong∙e Jisuni sichakanian, aro Uni an∙chingni salgini Kamal ong∙e bilakgipa dangdike on∙jringani minggni aiao inmanani kamrangko chu∙sokataha:

  1. Batanggimin pilak paprangko kema watani baksa, Gital atchiani, chong∙motan chu∙gimik janggi tanganio dingtanganiko man∙aha.
  2. Da∙o aro mikkangchi chong∙motgipa janggi tangna bilko on∙aha (Johan 3:3-6; Rom. 3:25).

Jisu, an∙chingni Boli ong∙e, an∙chingni pilak paprangko kema ka∙e an∙chingni janggi tanganina chu∙gimik dingtanganiko ra∙baaha. 

 An∙ching Dal∙gipa Kamal ong∙e, Jisu an∙chingna da∙o aro mikkangchi chong∙motgipa janggi tangna bilko on∙aha.  

Ia minggni aiao inmangipa kamrang mandeko toromi ong∙ataha – jean chong∙motgipa nangrimaniko mande aro Isolni gisepo dakani ong∙a ine miksongani ong∙a. Uano mandena an∙tangni kamrangchi toromi ong∙na dakna man∙ani chol aro rama dongja maina toromi ong∙nade aiao inmanani kamrangko nanga jekon Jisuosan chu∙sokatna man∙a (Wat. 4:12). Mandeara Jokatgipao ka∙dongesa toromi ong∙na man∙a jekon ua an∙tangnade dakna amja. Iako Sastroni gita “bebera∙achi toromi ong∙ani” ine miksongani ong∙a. An∙ching Jisuko an∙chingni janggi tanganirango sason ka∙gipa ong∙china agana aro an∙ching Un baksa chu∙gimik bakrimaniko dake nangenggipa aiao inmanani kamrangko ka∙na Uo ka∙donga aro pangchaka. Ia toromi ong∙ani, jean aiao inmane an∙chingna Kritochi chu∙sokataha, iasan chong∙motgipa toromi ong∙ani ong∙a. Gipin rokomde tol∙pnikanisan ong∙aia. 

12.Sastro maia mingdok Jisuchi toromi ong∙aniko an∙chingna on∙na ku∙rachakaha?

  1. Ua an∙chingni batanggimin paprangko pindapgen aro an∙chingko dosi chanjawaha (Isaia 44:22; 1 Johan 1:9).
  2. Anching abachengonin Isolni bimango ongatako manaha (Aba. 1:26,27). An∙chingko Isolni bimangona ong∙atpilna Jisu ku∙rachakaha (rom. 8:29).
  3. Jisu an∙chingna toromi ong∙e janggi tangna skaniko on∙aha aro indake uko chu∙sokatna an∙chingna bilko on∙aha (Phil. 2:13).
  4. Aiao inmangipa bilchi, Jisu Isolko namnikatgipa kamrangkosan katchae ka∙na an∙chingna on∙a (Ibri. 13:20,21; Johan 15:11).
  5. Ua an∙chingoniko siako ra∙gale Uni pap gri ong∙gipa janggi tanganichi aro sichakanichi an∙chingna toromi ong∙aniko on∙aha.
  6. Jisu re∙bapile an∙chingko salgichina rimdojana kingking bebe ong∙anio an∙chingko rakkina daitoko jako ra∙e kam ka∙engaha (Phil. 1:6; Juda 1:24).

Jisu ia pilak rasongan gapgipa ku∙rachakanirangko nang∙ni janggi tanganio chu∙sokatna tarie dongenga! Na∙ara tariama?

13. Mandeara bebera∙achi toromi ong∙na gitara maiba dakna nangani dongama?

“Angko Gitel, Gitel, ingipa pilakan salgini songnoko napna man∙gen, ia ong∙ja; indiba salgio donggipa angni Paani namnikako dakgipasa” (Mati 7:21).

Aganachakani: Oe. An∙ching Uni Pagipani namnikako dakna nanggen ine Jisu aganaha. Niam Gitchamni salrango, je mandean chong∙mot ong∙e gisik pil∙na mes bi∙sako hom boli on∙na ra∙bajringgen, ia an∙tangni papna duk ong∙ani aro an∙tangni gisik ka∙tong gimikchi an∙tangni janggi tangao Gitelni dilaniko man∙na skaniko mesokenga. Da∙alo, an∙ching toromi ong∙na aiao inmangipa kamrangko ka∙na man∙jaoba, an∙ching salantion Jisuna on∙kangtaitaina nanga (1 Kor. 15:31), an∙chingni janggi tanganirangko re∙dilna Uko okamna nanga jedakode ua aiao inmanani kamrangko nikna man∙gen. An∙ching bamna sikna nanggen aro Jisu bachina dilenga uko ja∙rikna nanggen (Johan 12:26; Isaia 1:18-20). An∙chingni papni bewalrangan an∙tangtangni namnika gita draatako man∙aha (Isaia 53:6) aro indake an∙ching Satanni a∙bachengo dakaha gita (Isaia 14:12-14) Isolni kosako bobil dake chakataha. An∙chingni janggi tanganirango Jisuko sason ka∙na on∙nara basakobade mkronko ote galna ba jakko den∙sote galatna neng∙beani gita (Mati 5:29,30) namen neng∙ani ong∙a, maina papchi pekatako man∙aha aro Isolni aiao inmangipa bilchisan chena gita amgen (Mark 10:27). Bang∙an bebera∙aniko daka je Jisuan uamangni kamrang jegita ong∙oba janggi jokaniko bebera∙ode salgichina rimangaigen. Indiba indakede ong∙ja. Ian tol∙napanisan ong∙aia. Kristian mande Jisuni dakmesokaniko ja∙rikna nanggen (1 Pitor 2:21). Jisuni bilakgipa an∙chini bil iako an∙chingna chu∙sokatgen (Ibri. 13:12), indiba ian an∙ching an∙chingni janggi tanganirangko Jisuni chu∙gimik sason kaani bilo on∙na nanggen aro jechi Ua dila, ramarang ga∙nangjaoba (Mati 7:13,14,21) uchi re∙na nanggen.

14. What was the Day of Atonement?14. Namgrimatani salara maia?

Answer

Aganchakani:

Ian bilsio changsa bichal ka∙ani sal ong∙a – jekon Nangrimatani Sal ine mingaha – Israelo ong∙aha (Levirangna 23:27). Pilakan pilak papna gisik pil∙na nangahachim. Jerangan gisik pil∙na jechakaha uamangko ua salon Israelni a∙tiponiko galataha (Levi. 23:29).

Manggni dobokrangko baseaha: Mangsade, Jihovani do∙bok ong∙a; manggipinde, Azazelna ong∙a, jean Satanko mesoka (Levi. 16:8). Jihovana ga∙akgipa dobokko so∙otachim aro manderangni paprangna boli on∙aha (Levi. 16:9). Indiba ia salo anchiko Rongtalbatsranggipa Kuturiona raangaha aro pap watramni kosako satkikidapaha. Ia dingtangmanchagipa bichalni salosan mangmang dalgipa kamal  Rongtalbatsranggipa Kuturiona pap watramni mikkango Isolko grongna napangaha. An∙chiko satkikianiako (Kristoni sichakaniko mesoka) Isolchi ra∙chakaha, aro manderangni ku∙rachakgimin paprangko torom tambuoniko dal∙gipa kamalona ra∙angskaha. Uni ja∙mano ia ku∙rachakgimin paprangko ua azazelona ra∙angskaha, jekon bakraona watataha (Levi. 16:16, 20-22). Ia bewalo, torom tambu manderangni paprangoniko rongtalatako man∙ahachim, jekon dongpenggipa ba∙rani mikkangona an∙chiko satkikiachi ra∙angaha aro jean bilsi gimikna chimonge dongahachim.

Aganchakani:

  1. Ian bilsio changsa bichal ka∙ani sal ong∙a – jekon Nangrimatani Sal ine mingaha – Israelo ong∙aha (Levirangna 23:27). Pilakan pilak papna gisik pil∙na nangahachim. Jerangan gisik pil∙na jechakaha uamangko ua salon Israelni a∙tiponiko galataha (Levi. 23:29).
  2. Manggni dobokrangko baseaha: Mangsade, Jihovani do∙bok ong∙a; manggipinde, Azazelna ong∙a, jean Satanko mesoka (Levi. 16:8). Jihovana ga∙akgipa dobokko so∙otachim aro manderangni paprangna boli on∙aha (Levi. 16:9). Indiba ia salo anchiko Rongtalbatsranggipa Kuturiona raangaha aro pap watramni kosako satkikidapaha. Ia dingtangmanchagipa bichalni salosan mangmang dalgipa kamal Rongtalbatsranggipa Kuturiona pap watramni mikkango Isolko grongna napangaha. An∙chiko satkikianiako (Kristoni sichakaniko mesoka) Isolchi ra∙chakaha, aro manderangni ku∙rachakgimin paprangko torom tambuoniko dal∙gipa kamalona ra∙angskaha. Uni ja∙mano ia ku∙rachakgimin paprangko ua azazelona ra∙angskaha, jekon bakraona watataha (Levi. 16:16, 20-22). Ia bewalo, torom tambu manderangni paprangoniko rongtalatako man∙ahachim, jekon dongpenggipa ba∙rani mikkangona an∙chiko satkikiachi ra∙angaha aro jean bilsi gimikna chimonge dongahachim.

Isolna ga∙akgipa do∙bok Jisuko mesoksogipa ong∙a, jean an∙chingni paprangna sigenchim. 

 

(15)Nangrimatani Salara Isolni dal∙begipa janggi jokatna miksonganiko mesokani bak   ba dakjagringani ong∙ama, jedake a∙gilsakni torom tambuo aro dangdike on∙ani kamrango dakaha?

“Uni gimin salgirango gnaggiparangko dake mesokanirangkode iarangchi, indiba salgini chong∙motrangko iarangna bate nambata bolirangchi rongtalatna nanga” (Ibri. 9:23).

Aganchakani: Oe. Ua salni dangdike on∙ani kamrang salgini torom nokdringo chong∙motgipa Dal∙gipa Kamalchi papko kimite galaniko mesokaha. Uni an∙chiko ong∙atanichi janggini ki∙tapo sea man∙giparangna jakkalaha, An∙tangni manderangko pangnajolna dangdike on∙china basee ra∙aniko Kristo mangrakatgenchim. Ia dingtangmanchagipa bichal ka∙aniara, Israelrangni somoio Yom Kippur gita chacha ong∙a, jean a∙gilsakna bon∙kamgipa namataniko dakna dakjagringaha. Chengoni dakronggipa bilsini Namatani Salni bilsiprako ong∙atgipa chinoniko ka∙dongataniko man∙a je Jisu, an∙chingni Dal∙gipa Kamal, salgio An∙tangni manderangna baltichakengkua, aro Uni an∙chi ong∙atanio bebera∙gipa sakantini paprangko kimite galna tarie dongenga. Bon∙kamgipa namatani kam bon∙kamgipa bichal ka∙aniona dilanga, jean mande sakantini janggi tanganio papni gimin namatna kamko ka∙a, jean janggi ba siani biteko ong∙ata.

Nangchongmotgipa Obostarang

Gipin Poraiani minggni lessonrango na∙a nikna man∙gen je a∙gilsakni torom tambu aro dingtangmanchagipa Namatani Salara bon∙kamani somoio nangchongmotgipa obostarangni ong∙gniko dakjagringsoaha, jekon Isol salgini torom nokdringo chu∙sokatgen.

Bichal Ka∙na Tarik

Gipin Poraiani lesson, an∙ching nangchongmotgipa Sastroni katchinike seanirangko sandie nigen jeon Isol salgio bichal ka∙aniko a∙bachengna somoiko donaha. Ian gisikko ding∙atani ong∙jama!

(16) Isol iani gimin parape∙aniko dakon, na∙a an∙tangna gital dake nikgipa bebe ong∙aniko ra∙chakna sikjawama?

Nang∙ni Aganchakani: ____________________________


Nipiltaianiko Dakani

  1. Maia jakkalani bosturang torom tambuni sarao dongachima? (2)

_______ Pap watani _______ Chokkirang

_______ Sorea           _______ Hom Boli on∙anirangni ganchi

  1. Pap watramni kosako Isol donga. (1)

_______ Oe  _______ Ong∙ja

  1. Ka∙mao donsogipa bangbangrango kattarangchi gapatbo:

 Chisol              Jisu      rongtalani        bi∙anirang        seng∙a

 Mesokani: Hom boli onanirang C h i s o l ko mesoka.

Soreani chi papko _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ mesoka

Mesokani pitani tebil _ _ _ _ ko mesoka jean tanggipa pita ong∙a.

Gasa bolsni Jisuko mesoka, jean a∙gilsakni _ _ _ _ _ ni ong∙a.

Cha∙chatko so∙ani ganchi Isolni manderangni _ _ _ _ _ _ _ _ _ _ ko mesoka.

4.Torom tambuni aro uni kamrangni miksonganiara (1)

_______ Sa∙grerangni gimin manderangna u∙ina dakchakna ong∙achim.

_______ Manderangna be∙en chaaniko on∙na ong∙achim.

_______ Janggi jokaniko on∙na miksongani chin ong∙achim.

  1. Sawa Torom Tambuko rikna noksa salaha? (1)

_______ Noah _______ Aaron _______ Sa∙gre _______ Isol

  1. Ge∙eta Mingchikkungrang ku∙monggrikani niam sundukni ning∙o ong∙achim. (1)

_______ Ong∙a  _______ Ongj∙a

  1. Bolina soota mangipa matburung (1)

_______ Gisik Rongtalgipako mesoka

_______ Dakgrik dinggrikaniko mesoka

_______ Jisuko mesoka

  1. Torom Tambuo pangchake, maia minggni dakna man∙ani bilo Jisu an∙chingna dangdike on∙aha? (2)

_______ Raja _______ Dal∙gipa Kamal

_______ Hom Boli _______ A∙gilsak salgisakko sason ka∙gipa

  1. Torom Tambuni gimin badiarang  bebe ong∙achim (2)

_______ Uno kuturi ge∙gittam donga

_______ Uan ba∙rachi ping∙gipa nok ong∙achim

_______ Uan 500 feet gro aro 1,000 feet gipenga ong∙achim

_______ A∙palnirangko sonani krongrangchi aro mosina ba∙rachi tariachim

_______ Nokkingrangko Egyptni itrangchisa tariachim

_______ Su∙srangchakaniko rongtalbatsranggipa kuturio donahachim

  1. Bebera∙achi toromi ong∙anisan chong∙motgipa toromi ong∙ani ong∙a (1)

_______ Ong∙a _______ Ong∙ja

  1. Bebera∙achi toromi ong∙ani (1)

_______ Mandeni kam ka∙achisa re∙bara

_______ Kristo Jisuo be∙beraachisan ong∙na man∙a

_______ Napbolachisa ong∙a

  1. Papi mandeni bolina ra∙bagipa matburungko sawa so∙otaha? (1)

_______ Isol _______ Papi mande

_______ Kamal

  1. Jisuni on∙gipa toromi ong∙ani gimin badia agananirang bebe ong∙a? (3)

_______ Ian Isolni bimangona ong∙atpilani ong∙a

_______ Ian aiao inmanani kam ong∙ja

_______ An∙chingni nama kamrangan uni dal∙gipa bak ong∙a

_______ Ian an∙chingni batanggimin pap ka∙gimangko pindapa

_______ Ian an∙chingko kakket ong∙e janggi tangna skata

_______ Ian an∙chingni watgalna sikgijagipa paprangko pindapa

  1. Namatpil∙ani salni gimin kamao on∙sogimino badia agananirang bebe onga? (4)

_______ Ian jarikitan ong∙a

_______ Ian bichal ka∙ani sal ong∙achim

_______ Ian kal∙grike roani aro kusi ong∙ani sal ong∙achim

_______ Ian bon∙kame bichal ka∙aniko mesoka

_______ Azazelara Satanko mesoka

_______ An∙chiko rongtalbatsranggipa kuturiona ra∙anga

  1. Toromi ong∙aniara Isol baksa chong∙mot nangrimani ine miksongani ong∙a. (1)

_______ Ong∙a _______ Ong∙ja

  1. Matburungko so∙otaniara papara pilak manderangni kosako siani sastiko ra∙bara ine u∙ina dakchaka. (1)

_______ Ong∙a _______ Ong∙ja

  1. Na∙ara Kristoni toromi ong∙aniko ra∙chakna skengama, jean pap kema ka∙aniko, paponi rongtalaniko, aro da∙o aro mikkangchi janggi tangna bilko man∙gopaha? (1)

_______ Ra∙chakna ska _______ Ra∙chakna sikja